Singapur hükümeti, Endonezya'nın Kalimantan bölgesinde orman ve arazi yangınlarına neden oldukları gerekçesiyle üç şirkete daha yasal ihtar gönderdi. Bu adım, ülkenin sınır aşan duman kirliliğiyle mücadele için çıkardığı Sınır Aşan Duman Kirliliği Yasası (THPA) kapsamında hedef alınan firma sayısını 10'a çıkarıyor. Singapur, 2014 yılında yürürlüğe giren yasa ile kendi topraklarında hava kirliliğine yol açan yurt dışı kaynaklı yangınlardan sorumlu şirketlere para cezası kesebiliyor. Son ihtarlar, bölgede kuru sezonun etkisiyle yangınların arttığı bir dönemde geldi.
Yasanın arka planı ve uygulama süreci
Singapur'un 2014 yılında kabul ettiği Sınır Aşan Duman Kirliliği Yasası, ülke sınırları içinde ciddi sağlık sorunlarına yol açan dumanın kaynağı olan şirketlere karşı yasal işlem başlatılmasına olanak tanıyor. Yasa kapsamında, bir şirketin Endonezya'daki arazi yakma faaliyetlerine doğrudan veya dolaylı olarak karıştığı tespit edilirse, Singapur mahkemeleri para cezası verebiliyor. Cezalar 2 milyon Singapur dolarına kadar çıkabiliyor. Ayrıca, şirketlerin yangın önleme tedbirlerini uygulamadıkları gerekçesiyle ihtar almaları da mümkün.
Bugüne kadar THPA kapsamında toplam 10 şirkete ihtar gönderilmiş oldu. Singapur hükümeti, bu ihtarlarla şirketleri yangın önleme ve söndürme konusunda daha fazla sorumluluk almaya teşvik etmeyi amaçlıyor. İhtarlar, şirketlere yasal yükümlülüklerini hatırlatarak, gelecekteki olası cezai yaptırımların önünü açıyor. Yetkililer, ihtarların ardından şirketlerin gerekli önlemleri alıp almadığını takip edecek.
Endonezya'nın Kalimantan bölgesi, her yıl kuru mevsimde orman yangınlarına sahne oluyor. Bu yangınlar, palmiye yağı ve kâğıt hamuru plantasyonları için arazi açmak amacıyla kasıtlı olarak yakılan arazilerden kaynaklanabiliyor. Yangınların oluşturduğu duman, sınırları aşarak Singapur ve Malezya'da hava kalitesini olumsuz etkiliyor, okulların kapanmasına ve sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Singapur'un bu adımı, sınır aşan çevre sorunlarına karşı ulusal yasalarla müdahale etme çabasının bir örneği. Ancak, Endonezya'nın egemenlik haklarına saygı gösterilmesi gerektiği vurgulanıyor. Endonezya hükümeti, geçmişte Singapur'un yasal işlemlerini eleştirmiş ve kendi topraklarındaki şirketlere yönelik tek taraflı yaptırımların uluslararası hukuka aykırı olabileceğini savunmuştu. Buna karşın Singapur, yasanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ve sadece kendi vatandaşlarının sağlığını korumayı amaçladığını belirtiyor.
Güneydoğu Asya'da sınır aşan duman kirliliği, 1997'deki büyük yangınlardan bu yana bölgesel bir sorun olarak gündemde. 2002 yılında imzalanan Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması (AATHP) kapsamında işbirliği mekanizmaları oluşturulmaya çalışılsa da etkin uygulama konusunda sıkıntılar yaşanıyor. Singapur'un THPA'yı devreye sokması, bölgesel işbirliğinin yetersiz kaldığı durumlarda ulusal önlemlerin devreye girdiğini gösteriyor.
Küresel ölçekte ise, iklim değişikliği ve ormansızlaşma ile mücadelede şirketlerin sorumluluğu artıyor. Singapur'un adımı, şirketlerin tedarik zincirlerinde çevresel etkileri göz önünde bulundurmaları yönünde bir baskı oluşturuyor. Uluslararası yatırımcılar ve sivil toplum kuruluşları, bu tür yasal girişimleri destekleyerek, çevresel zararların önlenmesi için daha güçlü mekanizmalar talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'un sınır aşan duman kirliliğiyle mücadele kapsamında şirketlere yönelik yasal işlem başlatması, Türkiye'nin çevre politikaları ve uluslararası sorumluluk rejimleri açısından ders alabileceği bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, sınır aşan çevre sorunlarına (örneğin komşu ülkelerden kaynaklanan kirlilik) karşı ulusal mevzuatını güçlendirebilir. Ayrıca, Türk şirketlerinin uluslararası yatırımlarında çevresel standartlara uyum sağlaması, küresel ticarette karşılaşabilecekleri yasal riskleri azaltabilir. Bu gelişme, Türkiye'nin iklim diplomasisinde aktif rol alması ve bölgesel çevre işbirliklerini desteklemesi gerektiğini hatırlatıyor.
