Singapur hükümeti, El Nino hava olayının etkisiyle Ağustos ve Eylül aylarında bölgeyi etkilemesi beklenen 'şiddetli' sis konusunda uyarıda bulundu. Çevre Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, kurak mevsimin başlamasıyla birlikte özellikle Endonezya'nın Sumatra adasında çıkan orman yangınlarından kaynaklanan dumanın, Malezya Boğazı üzerinden Singapur ve Malezya'nın başkenti Kuala Lumpur'u etkilemesinin beklendiği belirtildi. Bu iki şehir, dünyanın en yoğun havalimanlarından bazılarına ev sahipliği yapıyor ve bölgesel ekonomi için kritik öneme sahip.
Gelişmenin Arka Planı: Güneydoğu Asya'nın Yıllık Sis Kabusu
Güneydoğu Asya, her yıl kurak mevsimde Endonezya, Malezya ve Tayland'daki orman ve tarım arazilerinin yakılmasıyla oluşan sisle mücadele ediyor. Özellikle Endonezya'nın Sumatra ve Borneo adalarında palmiye yağı ve kağıt hamuru üretimi için açılan arazilerde kontrollü yakma yöntemi kullanılıyor. Ancak bu yangınlar sık sık kontrolden çıkarak büyük orman yangınlarına dönüşüyor. El Nino ise bu durumu daha da kötüleştiriyor; çünkü normalden daha kurak geçen hava, yangınların yayılmasını kolaylaştırıyor ve sisin dağılmasını engelliyor. 2015 yılında yaşanan büyük sis felaketi, bölge ekonomisine milyarlarca dolarlık zarar vermiş, okullar kapatılmış, uçuşlar iptal edilmişti. Bu yıl da benzer bir tablo ile karşı karşıya kalınabileceği endişesi hakim.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Ekonomik ve Sağlık Tehdidi
Sis, yalnızca çevresel bir sorun değil aynı zamanda ciddi bir sağlık ve ekonomik tehdit. Hava kalitesinin tehlikeli seviyelere düşmesi, solunum yolu hastalıklarını artırıyor. Singapur, Kuala Lumpur ve çevre bölgelerde yaşayan milyonlarca insan, maske takmak zorunda kalıyor. Ekonomik olarak ise turizm, ulaşım ve tarım sektörleri büyük darbe alıyor. Dünyanın en büyük palmiye yağı üreticisi olan Endonezya, bu durumdan en çok etkilenen ülke konumunda. Bölge ülkeleri arasında sık sık gerilime neden olan sis sorunu, ASEAN toplantılarının da ana gündem maddelerinden biri. Ancak şu ana kadar kalıcı bir çözüm üretilebilmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Güneydoğu Asya'daki bu gelişmeden doğrudan etkilenmese de, bölgedeki ekonomik istikrarsızlık küresel tedarik zincirlerini etkileyebilir. Endonezya ve Malezya, Türkiye'nin palmiye yağı ve diğer hammaddeler için önemli tedarikçileri arasında yer alıyor. Olası bir üretim düşüşü, fiyat artışlarına yol açabilir. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında Türkiye'nin de benzer orman yangını risklerine karşı hazırlıklı olması gerektiği bir kez daha ortaya çıkıyor. Sis felaketinin bölgesel bir krize dönüşmesi, küresel ticaret ve hava yolu taşımacılığında aksamalara neden olabilir.
