Singapur'da 1 Temmuz 2024'te başlayan içecek ambalajı depozito iade sistemi geçiş döneminde perakendeciler ve toptancılar, boş şişe ve kutuların toplanması ve geri dönüşüm merkezlerine taşınması konusunda lojistik zorluklarla karşılaşıyor. Ulusal Çevre Ajansı (NEA) ve sistemi işleten BCRS Ltd, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, geçiş sürecinde sorunların tespit edilmeye ve çözülmeye devam ettiğini belirtti. Sistem, plastik, cam ve metal içecek ambalajlarının geri dönüşüm oranını artırmayı hedefliyor, ancak uygulamanın ilk haftalarında tedarik zincirinde aksamalar yaşanıyor.
Perakendecilerin karşılaştığı temel sorunlar
Perakendeciler, özellikle küçük işletmeler, depozito iade noktalarında toplanan boş ambalajların hacminin beklenenden fazla olduğunu ve bu atıkların depolanması için yeterli alan bulunmadığını bildiriyor. Ayrıca, toplama araçlarının zamanında gelmemesi veya kapasitelerinin yetersiz kalması nedeniyle atıkların biriktiği, bunun da hijyen ve yangın güvenliği risklerini artırdığı ifade ediliyor. Bazı bölgelerde geri dönüşüm merkezlerine ulaşımın uzun sürmesi, operasyonel maliyetleri yükseltiyor. BCRS Ltd, ulaşım ve lojistik planlamasını iyileştirmek için perakendecilerle düzenli görüşmeler yaptığını ve geri bildirimleri dikkate aldığını duyurdu.
Sistemin başarısı için tüketicilerin de aktif katılımı gerekiyor. Şu ana kadar 2 milyondan fazla içecek kabı iade edilmiş olsa da, yetkililer hedeflenen %80 geri dönüşüm oranına ulaşmak için daha fazla bilinçlendirme çalışması yapılması gerektiğini vurguluyor. Tüketiciler, iade ettikleri her kap için 10 sent depozito alırken, bu tutarın cazip olup olmadığı da tartışılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Depozito iade sistemleri, Avrupa'da uzun yıllardır başarıyla uygulanıyor. Almanya, Norveç ve İsveç gibi ülkelerde geri dönüşüm oranları %90'ın üzerine çıkarken, Singapur'un bu modeli Asya'da uygulayan ilk ülkelerden biri olması dikkat çekiyor. Sistemin başarısı, bölgedeki diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilir. Ancak Singapur'un yoğun nüfus yapısı ve sınırlı alanı, lojistik planlamayı daha karmaşık hale getiriyor. Tayvan ve Güney Kore gibi benzer sistemleri uygulayan ülkelerde de başlangıçta benzer sorunlar yaşanmış, ancak zamanla altyapı iyileştirilerek sorunlar aşılmıştır. Uzmanlar, Singapur'un da benzer bir öğrenme sürecinden geçeceğini öngörüyor.
Küresel ölçekte, plastik kirliliğiyle mücadele kapsamında depozito iade sistemleri giderek yaygınlaşıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), bu tür mekanizmaların döngüsel ekonomiye geçişte kritik rol oynadığını belirtiyor. Singapur'un deneyimi, gelişmekte olan ülkeler için uygulanabilir bir model sunup sunamayacağı açısından da izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, plastik atık yönetiminde önemli adımlar atarken, depozito iade sistemi konusunda henüz kapsamlı bir uygulama başlatmamıştır. Singapur'daki bu pilot uygulamanın lojistik zorlukları, Türkiye'de benzer bir sistemin hayata geçirilmesi durumunda karşılaşılabilecek olası engeller hakkında ipuçları veriyor. Özellikle büyükşehirlerde atık toplama ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi, perakendecilerin sürece dahil edilmesi ve tüketici bilincinin artırılması, başarılı bir geçiş için kritik öneme sahip. Türk yetkililer, bu deneyimi yakından takip ederek kendi yol haritalarını oluşturabilir.
