Şili'nin önde gelen madencilik şirketleri SQM ve Codelco, ortak lityum girişimlerinde üretimi yüzde 70'ten fazla artırmak için somut adımlar atıyor. İki devin bu hamlesi, dünya genelinde elektrikli araç bataryalarına olan talebin hızla yükselmesiyle şekillenen uzun vadeli bir stratejinin parçası olarak değerlendiriliyor. Şili'nin kuzeyindeki Atacama tuzlasında yürütülen ortaklık, mevcut üretim kapasitesini önemli ölçüde genişleterek küresel lityum pazarındaki konumunu sağlamlaştırmayı amaçlıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Lityum rekabeti kızışıyor
SQM ve Codelco arasındaki ortaklık, 2024 yılında imzalanan bir mutabakat zaptına dayanıyor. Anlaşma kapsamında SQM'nin Atacama tuzlasındaki faaliyetleri 2030'dan itibaren yeni bir yapılanmayla devam edecek. Yeni plana göre, lityum karbonat eşdeğeri (LCE) üretim kapasitesinin 2025 yılına kadar 210 bin tona, 2030'da ise 300 bin tona çıkarılması hedefleniyor. Bu rakam, mevcut 170 bin tonluk kapasiteye kıyasla yüzde 76'lık bir artış anlamına geliyor.
SQM, dünyanın en büyük lityum üreticilerinden biri olarak biliniyor. Codelco ise devlete ait bakır devi ve son yıllarda lityum sektörüne de yatırım yapıyor. İki şirket, ortak girişim aracılığıyla hem maliyet avantajı elde etmeyi hem de Şili'nin lityum kaynaklarını daha verimli kullanmayı hedefliyor. Atacama tuzlası, dünyadaki en yüksek konsantrasyonlu lityum kaynaklarından birine ev sahipliği yapıyor.
Yatırımın büyüklüğü ve zamanlaması, küresel lityum fiyatlarındaki dalgalanmalarla da yakından ilişkili. Son iki yılda lityum fiyatları arz fazlası nedeniyle gerilerken, uzun vadede elektrikli araç dönüşümüyle talebin tekrar canlanması bekleniyor. SQM ve Codelco, bu döngüsel dalgalanmaya karşı üretim maliyetlerini düşürerek rekabet güçlerini korumayı planlıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Şili'nin lityum stratejisi
Şili hükümeti, geçtiğimiz yıl açıkladığı Ulusal Lityum Stratejisi ile bu stratejik mineral üzerindeki kontrolünü artırmak istiyor. SQM-Codelco ortaklığı, bu stratejinin en somut adımlarından biri olarak öne çıkıyor. Devlet kontrolündeki Codelco'nun ortaklıkta yer alması, Şili'nin lityum gelirlerinden daha fazla pay almasını ve kaynakların daha sürdürülebilir yönetilmesini sağlayacak.
Öte yandan, küresel çapta lityum arzının yüzde 70'inden fazlasını elinde bulunduran Avustralya, Şili ve Çin üçlüsü arasındaki rekabet kızışıyor. Çin, rafinaj kapasitesindeki hakimiyetiyle lityum tedarik zincirinde kritik bir konuma sahip. Şili ise Latin Amerika'nın en büyük lityum üreticisi olarak, Çin'e bağımlılığı azaltmak için Arjantin ve Bolivya ile işbirliği arayışlarını sürdürüyor. SQM-Codelco ortaklığı, bu bağlamda Şili'nin küresel lityum pazarındaki payını korumasına ve hatta artırmasına yardımcı olacak.
Yatırımın bir diğer boyutu da çevresel sürdürülebilirlik. Atacama tuzlasında lityum üretimi, bölgenin hassas ekosistemi üzerinde baskı yaratıyor. Yeni projede, doğrudan lityum çıkarma (DLE) teknolojileri kullanılarak su tüketiminin azaltılması ve çevresel etkinin minimize edilmesi hedefleniyor. Bu, hem yerel halkın hem de uluslararası yatırımcıların çevresel kaygılarına yanıt verme açısından kritik.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Şili'deki lityum üretim artışı, Türkiye için dolaylı ancak önemli yansımalar taşıyor. Türkiye, son yıllarda elektrikli araç bataryası üretimi konusunda önemli yatırımlar yapıyor; TOGG yerli otomobil projesi ve batarya fabrikaları artan lityum talebini beraberinde getiriyor. Küresel lityum arzındaki genişleme, Türkiye'nin ithalat maliyetlerini düşürebilir. Ayrıca Türkiye, lityum kaynaklarına alternatif erişim için Afrika ve Latin Amerika ülkeleriyle işbirlikleri geliştirmeyi sürdürüyor. Şili'nin üretim artışı, arz güvenliği açısından olumlu bir sinyal. Türkiye ayrıca, lityum rafinaj ve batarya üretiminde kendine bir yer edinmek için bu gelişmeleri yakından takip etmeli ve stratejik ortaklıklar için harekete geçmeli.
