Uluslararası Güvenli Kürtaj Günü'nde Şili'nin başkenti Santiago ve Kolombiya'nın başkenti Bogotá'da binlerce kişi sokaklara dökülerek kürtaja sınırsız erişim ve üreme haklarının korunması çağrısı yaptı. Göstericiler, mevcut yasaların kadınların bedenleri üzerindeki kontrolünü artırdığını savunarak daha kapsamlı yasal düzenlemeler talep etti. Eylemler, Latin Amerika genelinde kürtaj hakları etrafındaki gerilimin arttığı bir dönemde gerçekleşti.
Gösterilerin Arka Planı ve Talepler
Şili'de 2017 yılında kabul edilen ve kürtaja yalnızca üç durumda (tecavüz, anne hayatının tehlikede olması, fetal anomaliler) izin veren yasa, aktivistler tarafından yetersiz bulunuyor. Santiago'daki yürüyüşte konuşan grup sözcüleri, "Kürtaj hakkı, sağlık hakkıdır" sloganıyla yasanın genişletilmesini istedi. Ülkede halen kürtaj, yasal istisnalar dışında tamamen yasak ve cezai yaptırıma tabi. Göstericiler, ayrıca kürtaj hizmetlerine erişimin önündeki bürokratik engellerin kaldırılmasını ve bilgiye erişimin özgürleştirilmesini talep etti.
Kolombiya'da ise Şubat 2022'de Anayasa Mahkemesi'nin verdiği kararla kürtaj, 24. haftaya kadar suç olmaktan çıkarılmıştı. Ancak son dönemde bu hakkın geri alınmasına yönelik itirazlar ve yerel yönetimlerin uygulamadaki isteksizliği, mücadeleyi yeniden alevlendirdi. Bogotá'daki yürüyüşte kalabalık, "24 hafta yeterli değil, tam erişim istiyoruz" pankartları taşıdı. Bazı sağlık kuruluşlarının kürtaj taleplerini "vicdani ret" gerekçesiyle reddetmesi, fiili erişimi zorlaştırıyor. Göstericiler, hükümetten yasal düzenlemeleri netleştirmesini ve sağlık çalışanlarına yönelik eğitim programlarını artırmasını istedi.
Latin Amerika'da Kürtaj Hakları: Dalgalı Seyir
Latin Amerika, kürtaj hakları konusunda dünyanın en çarpıcı dönüşümlerine sahne oluyor. Arjantin 2020'de kürtajı yasallaştırarak bölgede bir ilki gerçekleştirdi; Meksika ve Kolombiya'da da yüksek mahkemeler önemli adımlar attı. Ancak El Salvador, Honduras ve Nikaragua gibi ülkelerde kürtaj hâlâ hiçbir istisna tanınmaksızın yasak. Şili, yasal düzenlemesini genişletme konusunda muhafazakâr kesimlerin direnciyle karşı karşıya. Uluslararası Güvenli Kürtaj Günü (28 Eylül), 2011'de Latin Amerika ve Karayipler'de başlatılan bir kampanyadan doğdu ve o günden bu yana bölge genelinde eylemlerle anılıyor. Bu yılki gösteriler, pandemi sonrası ilk büyük çaplı sokak eylemleri olması bakımından da önem taşıyor.
Küresel ölçekte ise ABD'de 2022'de Roe v. Wade'in iptali, birçok eyalette yasakları tetikledi ve bu dalga Latin Amerika'daki muhafazakâr hareketlere ilham verdi. Buna karşın Şili ve Kolombiya'daki aktivistler, mücadelelerinin geri döndürülemez olduğunu savunuyor. Kadın örgütleri, konuyu yalnızca sağlık değil, aynı zamanda sosyal adalet ve demokrasi meselesi olarak çerçeveliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Şili ve Kolombiya'daki kürtaj hakları eylemleri, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel kadın hareketleri ve üreme hakları tartışmaları açısından önemli bir referans oluşturuyor. Türkiye'de 2012'den bu yana kürtaj yasal olarak 10 haftaya kadar serbest olsa da, uygulamada hastanelerin isteksizliği ve artan muhafazakâr söylem nedeniyle fiili erişim zorlaşıyor. Latin Amerika'daki mücadele, Türkiye'deki kadın örgütleri için de ilham kaynağı olabilir. Ayrıca bu tür gelişmeler, Türkiye'nin uluslararası insan hakları normlarına uyumunu ve kadın hakları konusundaki sicilini dolaylı olarak etkiliyor.
