Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, küresel sığınma sisteminin artan baskılar karşısında çökmekte olduğunu ve bu sistemin kurtarılması için köklü bir reform yapılması gerektiğini söyledi. Salih, mevcut politikaların hem sınır güvenliğini sağlamada hem de gerçekten korumaya ihtiyaç duyan insanları korumada yetersiz kaldığını belirterek, bu iki hedefi dengeleyecek yeni bir yaklaşımın şart olduğunu vurguladı. Uluslararası toplumun, artan göç dalgaları ve insani krizler karşısında mevcut sistemin sürdürülemez olduğunu kabul etmesi gerektiğini ifade eden Salih, reformun kaçınılmaz olduğunu kaydetti.
Sığınma Sisteminin Arka Planı
Barham Salih, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği görevine getirilmesinin ardından yaptığı açıklamalarda, dünya genelinde yerinden edilmiş kişi sayısının rekor seviyelere ulaştığına dikkat çekti. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) verilerine göre, 2023 yılı itibarıyla dünya genelinde 110 milyondan fazla insan zorla yerinden edilmiş durumda. Bu rakam, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti. Salih, bu krizin yalnızca savaş ve çatışmalardan değil, aynı zamanda iklim değişikliği, ekonomik eşitsizlikler ve siyasi istikrarsızlıklardan kaynaklandığını belirtti.
Mevcut sığınma sistemi, 1951 Cenevre Sözleşmesi'ne dayanıyor ve o dönemin koşullarına göre tasarlanmış durumda. Ancak günümüzdeki göç hareketleri çok daha karmaşık ve çok boyutlu hale geldi. Salih, sistemin bu yeni gerçekliklere uyum sağlayamadığını, bunun da hem mülteciler hem de ev sahibi ülkeler için ciddi sorunlara yol açtığını ifade etti. Özellikle gelişmiş ülkelerde artan göçmen karşıtlığı ve milliyetçi politikalar, sığınma hakkını kullanmak isteyenlerin önünde yeni engeller oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Barham Salih'in reform çağrısı, küresel göç yönetiminde yeni bir dönemin habercisi olabilir. Salih, sığınma sisteminin yalnızca batılı ülkelerin değil, tüm dünyanın ortak sorunu olduğunu ve bu nedenle çözümün de küresel düzeyde aranması gerektiğini vurguluyor. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, mülteci nüfusunun büyük bir kısmına ev sahipliği yapıyor; ancak bu ülkelerin kaynakları sınırlı. Salih, bu dengesizliğin giderilmesi için uluslararası dayanışmanın güçlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Avrupa Birliği ve diğer gelişmiş ülkeler, sığınma taleplerini karşılama konusunda artan bir baskı altında. Son yıllarda Suriye iç savaşı, Afganistan'daki çatışmalar ve Ukrayna'daki savaş gibi krizler, milyonlarca insanın yerinden edilmesine neden oldu. Bu durum, sığınma sistemlerinin kapasitesini zorlarken, bazı ülkelerde sınırların kapatılması veya sığınma başvurularının reddedilmesi gibi sert önlemler alınmasına yol açtı. Salih, bu tür önlemlerin sorunu çözmediğini, aksine insan hakları ihlallerine ve insani krizlerin derinleşmesine neden olduğunu savunuyor.
Reform önerileri arasında, sığınma başvurularının daha hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirilmesi, mültecilerin iş gücü piyasasına erişiminin kolaylaştırılması ve ev sahibi ülkeler arasında yük paylaşımının artırılması gibi konular yer alıyor. Ayrıca, iklim değişikliği nedeniyle yerinden edilen insanlar için yeni yasal çerçevelerin oluşturulması da gündemde. Salih, bu reformların hayata geçirilmesi için siyasi iradenin ve uluslararası iş birliğinin şart olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır dünyanın en büyük mülteci nüfusuna ev sahipliği yapan ülke konumunda. Suriye'deki iç savaş nedeniyle yaklaşık 3.5 milyon Suriyeli mülteciye kapılarını açan Türkiye, bu yükü tek başına üstlenmeye devam ediyor. Barham Salih'in reform çağrısı, Türkiye'nin mülteci politikaları açısından önemli bir fırsat sunuyor. Uluslararası toplumun yük paylaşımı konusunda daha somut adımlar atması, Türkiye'nin üzerindeki mali ve sosyal baskıyı hafifletebilir. Ayrıca, Türkiye'nin AB ile yaptığı mülteci anlaşmasının yeniden müzakere edilmesi ve Avrupa'nın sorumluluk alması, Ankara'nın uzun süredir beklediği bir gelişme. Bu reform girişimleri, Türkiye'nin hem kendi sınır güvenliğini sağlama hem de insani yükümlülüklerini yerine getirme çabalarına uluslararası destek sağlayabilir.
