İngiltere hükümetinin, iş güvencesizliğinin sembolü haline gelen sıfır saatlik sözleşmeleri yasaklama planı, hem işçi sendikaları hem de işveren örgütlerinden sert tepki çekiyor. Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı tarafından Pazartesi günü açıklanan taslak düzenlemeye göre, işverenler artık çalışanlarına aylık bazda hesaplanan düzenli çalışma saatlerine dayalı olarak haftada en az 8, en fazla 20 saatlik garantili süre tanımak zorunda kalacak. Uygulamanın 2027 yılına kadar kademeli olarak yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Düzenlemenin Ayrıntıları ve Tepkiler
Hükümetin yayımladığı 120 sayfalık istişare belgesine göre, garantili saat uygulaması işçilerin düzenli olarak çalıştığı ancak resmi sözleşmelerinde belirtilmeyen süreleri kapsayacak. Bu düzenleme, özellikle perakende, konaklama ve sağlık sektörlerinde yaygın olan sıfır saatlik sözleşmeleri hedef alıyor. İngiltere'de şu anda yaklaşık 1,5 milyon kişi sıfır saatlik sözleşmeyle çalışıyor.
İşveren örgütü CBI (Confederation of British Industry) planı "iş yaratma kapasitesini baltalayacak bir müdahale" olarak nitelendirirken, TUC (Trades Union Congress) ise teklifin yetersiz olduğunu savunuyor. TUC Genel Sekreteri Paul Nowak, "Asgari garantili saatler yerine tüm sıfır saatlik sözleşmelerin tamamen yasaklanmasını ve çalışanlara 16 saatin altında garanti verilmemesini talep ediyoruz" dedi.
İşveren tarafında ise özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) düzenlemenin esnekliklerini kaybetmelerine yol açacağı endişesini taşıyor. İngiltere Perakende Konsorsiyumu'nun CEO'su Helen Dickinson, "Bu düzenleme, talebin dalgalı olduğu sektörlerde işletmelerin ayakta kalmasını zorlaştıracak" yorumunu yaptı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sıfır saatlik sözleşmelerin yasaklanması, İngiltere'de 2010'lu yılların başından beri tartışılan bir konu. Muhafazakar Parti hükümetleri döneminde bu tür esnek çalışma biçimleri teşvik edilirken, İşçi Partisi iktidara geldiğinden bu yana işçi haklarını güçlendirme vaadini yerine getirmeye çalışıyor. Düzenleme, İngiltere'de 2019'da kabul edilen ve esnek çalışma talebinde bulunma hakkını getiren yasanın devamı niteliğinde.
Avrupa genelinde de benzer tartışmalar yaşanıyor. Almanya'da "mini iş" olarak adlandırılan düşük saatli sözleşmeler yaygınken, Fransa 2008'de sıfır saatlik sözleşmeleri neredeyse tamamen yasaklamış durumda. OECD verilerine göre, İngiltere gelişmiş ülkeler arasında sıfır saatlik sözleşme oranının en yüksek olduğu ülkelerden biri.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bu düzenleme, Türkiye'deki esnek çalışma modelleri için emsal teşkil edebilir. Türkiye'de kısmi süreli çalışma oranı OECD ortalamasının oldukça altında olmasına rağmen, özellikle hizmet sektöründe kayıt dışı ve güvencesiz çalışma yaygındır. İngiltere örneği, güvencesiz çalışmanın yasal düzenlemelerle sınırlandırılabileceğini göstermesi açısından önemli. Ancak Türkiye'nin mevcut işgücü piyasası yapısı ve yüksek işsizlik oranı göz önüne alındığında, benzer bir düzenlemenin kısa vadede uygulanması zor görünüyor. Bununla birlikte, İngiltere'deki gelişmelerin uluslararası kuruluşların raporlarına yansıması, Türkiye'deki işçi örgütlerinin benzer taleplerini güçlendirebilir.
