Asya-Pasifik bölgesinde sıfır atık hedeflerine ulaşmak için yürütülen planların gözden geçirilmesi sürecinde uzmanlar, asıl odağın vatandaşların geri dönüşüm alışkanlıklarını değiştirmek olması gerektiğini, cezai yaptırımların ise son çare olarak uygulanması gerektiğini vurguluyor. Bölgedeki hükümetler, plastik kirliliği ve atık yönetimi krizine karşı çeşitli politikalar geliştirirken, uzmanlar mevcut stratejilerin yalnızca farkındalık yaratmada kaldığını, bu farkındalığın somut eyleme dönüşmediğini belirtiyor. Etkili bir sıfır atık politikası için bireylerin günlük yaşamlarında geri dönüşümü alışkanlık haline getirmeleri gerektiği ifade ediliyor.
Geri dönüşüm bilinci eyleme dönüşmeli
Singapur Ulusal Üniversitesi'nden Çevre Bilimci Dr. Li Wei, yaptığı açıklamada, "Pek çok ülke vatandaşlarına geri dönüşümün önemini anlatan kampanyalar düzenliyor, ancak anketler insanların yüzde 80'inin geri dönüşümün faydalarını bildiğini, buna rağmen yalnızca yüzde 30'unun düzenli olarak geri dönüştürdüğünü gösteriyor" dedi. Dr. Wei, bu kopukluğun giderilmesi için politika yapıcıların geri dönüşümü kolaylaştıran altyapıya yatırım yapması, evlerde ve iş yerlerinde ayrıştırma kutularının yaygınlaştırılması ve geri dönüşüm sürecinin şeffaf hale getirilmesi gerektiğini söyledi.
Endonezya'daki sıfır atık girişimleri üzerinde çalışan Green Circle Derneği Başkanı Rina Hartati ise, "Hükümetler genellikle ceza vermeye başvuruyor, ancak bu kısa vadeli bir çözüm. Asıl ihtiyaç, insanların atıklarını doğru şekilde ayırmasını teşvik edecek teşvik mekanizmaları ve topluluk temelli programlar" ifadelerini kullandı. Hartati, özellikle kırsal bölgelerde atık toplama hizmetlerinin yetersiz olduğuna dikkat çekerek, cezaların uygulanabilir olması için önce altyapının tamamlanması gerektiğini belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Asya-Pasifik ülkeleri, dünya genelinde en büyük plastik atık üreticileri arasında yer alıyor. Çin, Endonezya, Filipinler ve Vietnam, okyanuslara en fazla plastik atığın karıştığı ülkeler olarak öne çıkıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı verilerine göre, her yıl 8 milyon ton plastik atık okyanuslara karışıyor ve bunun yüzde 60'ı Asya'dan kaynaklanıyor. Bu durum, bölgedeki sıfır atık politikalarının küresel ölçekte önemini artırıyor.
Güney Kore ve Japonya gibi gelişmiş ülkelerde geri dönüşüm oranları yüzde 60'ın üzerindeyken, Güneydoğu Asya ülkelerinde bu oran yüzde 20-30 arasında kalıyor. Tayland Çevre Bakanlığı'ndan bir yetkili, ülkenin 2027 yılına kadar plastik atık miktarını yüzde 50 azaltma hedefi koyduğunu, ancak başarı için halkın katılımının kritik olduğunu söyledi. Yetkili, "Cezalar caydırıcı olabilir, ancak sürdürülebilir çözüm eğitim ve kolay erişilebilir geri dönüşüm sistemleridir" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında sıfır atık yönetmeliğini uygulamaya koymuş ve Sıfır Atık Projesi ile geri dönüşüm oranlarını artırmayı hedeflemiştir. Asya-Pasifik deneyimi, Türkiye için cezai yaptırımların tek başına yeterli olmadığını, altyapı yatırımları ve teşvik mekanizmalarının da hayata geçirilmesi gerektiğini göstermektedir. Türkiye'de geri dönüşüm oranı yüzde 13 civarında olup, bu oranın yükseltilmesi için vatandaşların atık ayrıştırma alışkanlığı kazanması kritik öneme sahiptir. Ayrıca, Türkiye'nin plastik atık ithalatı ve Akdeniz'deki kirlilik sorunları göz önüne alındığında, bu alandaki politikaların güçlendirilmesi bölgesel çevre koruma çabalarına da katkı sağlayacaktır.
