Kudüs'ün en önemli İslami mekanlarından biri olan Mescid-i Aksa'da yaşanan gelişmeler, bölgedeki tansiyonu yeniden yükseltti. İsrail vatandaşlığına sahip Filistinlilerin önde gelen isimlerinden Şeyh Raid Salah, 1948 sınırları içinde yaşayan Filistinlilere Mescid-i Aksa'yı ziyaret etmeye ve burada ibadet etmeye devam etme çağrısında bulundu. Salah, yayınladığı video mesajında özellikle Celile, Üçgen, Negev ve kıyı bölgelerinde yaşayan Filistinlilere seslenerek, Mescid-i Aksa'ya sahip çıkmalarının önemini vurguladı. Bu çağrı, İsrailli yerleşimcilerin Mescid-i Aksa'ya yönelik artan ziyaretleri ve Müslüman ibadetçilere yönelik kısıtlamaların gölgesinde geldi.
Gerilimin arka planı: Artan yerleşimci ziyaretleri ve ibadet kısıtlamaları
Mescid-i Aksa, Müslümanlar için kutsal kabul edilen ilk kıble olma özelliği taşırken, aynı zamanda Yahudiler için de kutsal sayılan Tapınak Tepesi üzerinde bulunuyor. İsrail'in 1967'den bu yana Doğu Kudüs'ü işgal altında tutması ve tapınak hareketi olarak bilinen radikal grupların Mescid-i Aksa'ya yönelik provokatif ziyaretleri, yıllardır süregelen bir gerilim kaynağı. İsrail polisi, zaman zaman Müslüman ibadetçilerin Aksa'ya girişini yaş veya güvenlik gerekçesiyle kısıtlıyor. Özellikle Yahudi bayramları ve İslami kutsal günlerde bu kısıtlamalar artıyor. Şeyh Raid Salah'ın çağrısı, bu tür kısıtlamalara karşı bir tepki olarak okunabilir. Salah, video mesajında Filistinlilerin Mescid-i Aksa'daki varlığının önemine dikkat çekerek, burada ibadet etmeye devam etmeleri gerektiğini belirtti. Salah'ın çağrısı, sadece dini bir vecibe değil, aynı zamanda siyasi bir duruş olarak da değerlendiriliyor. Zira Mescid-i Aksa, Filistin kimliğinin ve direnişinin sembolik merkezlerinden biri.
Şeyh Raid Salah, İsrail'de yaşayan Filistinliler arasında saygın bir figür. Daha önce de benzer çağrılarda bulunmuş, zaman zaman İsrail makamları tarafından tutuklanmış veya seyahat yasağına maruz kalmıştı. Salah'ın mesajı, özellikle genç Filistinliler arasında mobilizasyonu artırmayı hedefliyor. Ancak İsrail'in bu tür çağrıları provokasyon olarak değerlendirmesi ve sert önlemler alması muhtemel. Nitekim geçmişte benzer çağrılar sonrasında Aksa'da çatışmalar yaşanmış, İsrail polisi göz yaşartıcı gaz ve ses bombaları kullanarak kalabalığı dağıtmıştı.
Bölgesel ve küresel boyut: Kudüs meselesi yeniden alevleniyor
Mescid-i Aksa etrafındaki gerilim, sadece İsrail-Filistin meselesiyle sınırlı kalmıyor; tüm İslam dünyasında yankı buluyor. Türkiye, Ürdün, Suudi Arabistan, Mısır gibi ülkeler, Mescid-i Aksa'nın statüsüne yönelik her türlü değişikliğe karşı çıkıyor. Ürdün, Kudüs'teki kutsal mekanların koruyucusu olarak kendini görüyor ve İsrail ile 1994 yılında imzalanan barış anlaşması çerçevesinde Aksa'nın yönetiminde söz sahibi. İsrail'in Aksa'ya yönelik politikaları, Ürdün ile ilişkileri zaman zaman germekte. Son yıllarda ABD'nin Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması ve büyükelçiliğini Kudüs'e taşıması, bölgedeki tansiyonu daha da artırmıştı. Filistinliler, bu adımları Kudüs'teki haklarının ihlali olarak görüyor.
Uluslararası toplum, Mescid-i Aksa'nın statükosunun korunması çağrısı yapıyor. Birleşmiş Milletler ve çeşitli ülkeler, İsrail'i provokatif eylemlerden kaçınmaya davet ediyor. Ancak somut bir yaptırım mekanizması bulunmuyor. Bu da İsrail'in politikalarını sürdürmesinin önünü açıyor. Şeyh Raid Salah'ın çağrısı, bu bağlamda Filistinlilerin kendi inisiyatifleriyle Aksa'daki varlıklarını sürdürme çabası olarak öne çıkıyor. Salah, mesajında barışçıl yollarla haklarını savunmaları gerektiğini vurgulasa da, tansiyonun yükselmesi halinde çatışma riski her zaman mevcut.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Mescid-i Aksa'nın statüsünün korunmasını kendi dış politikasının öncelikli maddelerinden biri olarak görüyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, her fırsatta Kudüs'ün ve Aksa'nın kırmızı çizgi olduğunu dile getiriyor. Şeyh Raid Salah'ın çağrısı, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteği teyit eder nitelikte. Türkiye, İslam İşbirliği Teşkilatı ve diğer platformlarda Aksa'ya yönelik ihlalleri gündeme getiriyor. Ancak son dönemde Türkiye-İsrail ilişkilerinde yaşanan normalleşme süreci, bu konuda daha ölçülü bir dil kullanılmasına yol açabilir. Yine de Kudüs'teki gelişmeler, Türkiye'nin bölgesel liderlik iddiası ve Müslüman kamuoyundaki hassasiyeti nedeniyle yakından takip ediliyor. Olası bir tırmanma, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir.
