Devrik Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina, 78 yaşında olmasına ve gıyabında kendisine verilen idam cezasına rağmen, bu yıl içinde ülkesine dönme kararlılığını açıkladı. Öğrenci liderliğindeki bir ayaklanmanın ardından Hindistan’a kaçan Hasina, sürgündeyken kurulan Bangladeş mahkemesi tarafından “yasadışı, anayasaya aykırı ve siyasi amaçlı” olarak nitelediği bir kararla ölüme mahkûm edildi. Eski başbakan, kararı tanımadığını ve ülkesinin demokratik geleceği için mücadeleye devam edeceğini belirtti.
Arka Plan: Devriliş ve Sürgün
Şeyh Hasina, 2009’dan 2024’e kadar Bangladeş’i yöneten Awami Birliği’nin lideriydi. Uzun iktidarı süresince ekonomik büyüme ve altyapı atılımları sağlasa da, eleştirmenleri tarafından otoriterleşme, muhalefeti bastırma ve yargıyı siyasallaştırmakla suçlandı. 2024 ortalarında patlak veren öğrenci protestoları, işsizlik, yolsuzluk ve ifade özgürlüğü kısıtlamalarına karşı kitlesel bir harekete dönüştü. Protestoların şiddetlenmesi üzerine Hasina, Temmuz 2024’te Hindistan’a sığındı ve istifa ettiğini duyurdu.
Yerine geçici bir hükümet kurulurken, eski başbakanın yokluğunda yargılanması için özel bir mahkeme oluşturuldu. Mahkeme, Hasina’yı 2018’deki bir muhalefet gösterisinde 100’den fazla kişinin ölümüne yol açan baskı emrini vermekten suçlu buldu. Savcılar, dönemin başbakanının “insanlığa karşı suç” işlediğini savundu. Hasina’nın avukatları ise duruşmaların adil olmadığını, sanığın savunma hakkının kısıtlandığını ileri sürdü.
Hasina’nın Açıklamaları ve Siyasi Yansımalar
Sürgünde olduğu Hindistan’dan yazılı bir açıklama yapan Hasina, “Bangladeş halkı beni bağrına bastı. Bu göstermelik mahkemenin kararları beni yıldıramaz. Ülkeme dönüp demokrasi mücadelesini yeniden başlatacağım” ifadelerini kullandı. Awami Birliği’nin hâlâ ülkede güçlü bir tabanı olduğunu belirten eski başbakan, destekçilerini “adaletsizliğe karşı direnmeye” çağırdı.
Ancak analistler, Hasina’nın dönüşünün kolay olmayacağını vurguluyor. Geçici hükümet, kendisi hakkında uluslararası tutuklama emri çıkarmaya hazırlanıyor. Komşu Hindistan’ın Hasina’ya ev sahipliği yapması, Dakka ile Yeni Delhi arasında gerginliğe yol açtı. Bangladeş Dışişleri Bakanlığı, “Egemen bir mahkemenin kararına saygı duyulmasını bekliyoruz” diyerek Hindistan’dan Hasina’yı iade etmesini istedi. Hindistan ise resmi bir yanıt vermekten kaçınırken, diplomatik çevreler New Delhi’nin “insani gerekçelerle” eski başbakana geçici sığınma hakkı tanıdığını ancak uzun vadeli bir destek vermeyeceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bangladeş’teki bu siyasi kriz, Güney Asya’nın istikrarını tehdit ediyor. Ülke, Myanmar’dan kaçan Rohingya mültecilerine ev sahipliği yapması ve stratejik konumu nedeniyle uluslararası toplumun yakın takibinde. Çin, Bangladeş’e yaptığı altyapı yatırımlarıyla ülkedeki nüfuzunu artırırken; Hindistan, Hasina’nın devrilmesinin kendi çıkarlarına zarar vereceğini düşünüyor. ABD ve Avrupa Birliği, Bangladeş’te demokratik sürecin bir an önce tesis edilmesi çağrısında bulundu. BM İnsan Hakları Konseyi, Hasina’nın yargılanmasının uluslararası hukuka uygun olmasını istedi.
İdam cezası, uluslararası insan hakları örgütlerinin tepkisini çekti. Uluslararası Af Örgütü, “siyasi bir liderin gıyabında ölüm cezasına çarptırılması yargı bağımsızlığına gölge düşürmektedir” açıklamasını yaptı. Hasina’nın dönüş vaadi, ülkede yeni bir çatışma dalgasına yol açabilir. Geçici hükümet, olası bir dönüşü “kan dökülmesine neden olacak provokasyon” olarak nitelendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bangladeş’teki bu siyasi kriz, Türkiye’nin Güney Asya politikası açısından dikkatle izlenmelidir. Türkiye, Bangladeş ile ticari ilişkilerini geliştirmekte ve özellikle tekstil sektöründe önemli bağlar kurmaktadır. İstikrarsızlık, ikili ticareti olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Rohingya krizi bağlamında Türkiye’nin Bangladeş’e sağladığı insani yardımlar, mevcut hükümetle işbirliğini gerektirmektedir. Hasina’nın sürgünde olduğu Hindistan ile Türkiye arasındaki ilişkiler zaman zaman gergin olsa da, Ankara’nın bu krizde tarafsız kalması ve meşru hükümetle diyaloğu sürdürmesi beklenir. Öte yandan, idam cezasına yönelik uluslararası tepkilerde Türkiye’nin de insan hakları vurgusu yapması muhtemeldir. Krizin bölgesel güvenliğe etkileri, Türkiye’nin çok taraflı platformlardaki pozisyonunu şekillendirebilir.
