Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşanan insan hakları ihlallerine ilişkin bir tanıklık, dünya kamuoyunun dikkatini yeniden bu bölgeye çekiyor. Uygur asıllı Kalbinur Sidik'in kaleme aldığı ve "Heart Full of Light" (Işıkla Dolu Kalp) adını taşıyan anı kitabı, bölgedeki Uygur toplumuna yönelik sistematik baskıyı, gözaltı kamplarını ve zorla asimilasyon politikalarını ilk elden belgeliyor. Kitap, uluslararası toplumun bu konudaki sessizliğine bir başkaldırı niteliği taşıyor ve "sessizliğin bir seçenek olmadığını" vurguluyor. Sidik'in kişisel hikâyesi, yalnızca bir bireyin yaşadıklarını değil, aynı zamanda bir halkın kolektif acısını da gözler önüne seriyor. Bu haber, söz konusu anı kitabının ortaya koyduğu gerçekleri, bölgesel ve küresel dinamikleri ele alıyor ve Türkiye açısından önemini değerlendiriyor.
Kalbinur Sidik'in Tanıklığı ve Kitabın İçeriği
Kalbinur Sidik, Sincan'da doğup büyümüş bir Uygur kadını. Üniversite eğitimini tamamladıktan sonra öğretmenlik yapmaya başlayan Sidik, 2017 yılında "eğitim merkezi" adı altında kurulan kamplara gönderilenlerden biri oldu. Kitabında, bu kamplarda maruz kaldığı fiziksel ve psikolojik işkenceleri, zorla Çince öğretilmesini, dini ve kültürel kimliklerinin yok edilmeye çalışılmasını ayrıntılarıyla anlatıyor. Sidik, kamptan tahliye edildikten sonra 2019'da Çin'den kaçmayı başardı ve şu anda ABD'de yaşıyor. "Heart Full of Light", ilk kez bir Uygur kadının gözünden bu kampların iç yüzünü tüm çıplaklığıyla ortaya koyması açısından büyük önem taşıyor.
Kitap, sadece kamplardaki yaşamı değil, aynı zamanda Çin hükümetinin Sincan'da uyguladığı "terörle mücadele" politikaları kapsamında Uygurlara yönelik yürütülen kitlesel gözetleme, dijital kontrol, zorunlu doğum kontrolü ve kültürel asimilasyon uygulamalarını da gözler önüne seriyor. Sidik'in tanıklığı, Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütlerinin raporlarıyla da örtüşüyor. Çin hükümeti ise tüm bu iddiaları reddediyor ve kampların "mesleki eğitim merkezleri" olduğunu savunuyor. Ancak Sidik'in kitabı, bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını gösteren en güçlü kanıtlardan biri olarak kabul ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kalbinur Sidik'in anıları, yalnızca bir kişisel tanıklık olmanın ötesinde, küresel insan hakları mücadelesinin bir parçası haline geldi. Kitap, Batılı ülkelerin Çin'e yönelik eleştirilerini güçlendirdi ve uluslararası kamuoyunda Sincan'da yaşananların soykırım olarak nitelendirilmesi tartışmalarını yeniden alevlendirdi. ABD ve Avrupa Birliği, Çin'e yönelik yaptırımlar uygularken, BM İnsan Hakları Konseyi'nin geçtiğimiz yıllarda yayımladığı rapor da Sincan'da ciddi insan hakları ihlallerinin yaşandığını ortaya koymuştu. Bu durum, Çin'in uluslararası itibarını zedelemekte ve ülkenin "Belt and Road" gibi küresel inisiyatiflerini olumsuz etkilemektedir.
Bölgesel düzeyde ise Sincan'ın Türk dünyası açısından özel bir önemi var. Çin yönetimindeki Uygur Türkleri, tarihsel ve kültürel bağlarla Türkiye ve Orta Asya Türk cumhuriyetlerine bağlı. Bu nedenle yaşananlar, Türk dünyasında büyük bir hassasiyet yaratıyor. Pekin yönetimi, bölgedeki etnik gerilimleri bahane ederek uyguladığı politikaları meşrulaştırmaya çalışsa da, uluslararası toplum artık bu propagandaya itibar etmiyor. Sidik'in kitabı, bu bağlamda Türk dünyasının hafızasında önemli bir yer edinecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kalbinur Sidik'in anıları, Türkiye'nin Doğu Türkistan politikası açısından kritik bir öneme sahip. Türkiye, resmi olarak Çin ile ilişkilerini korumakla birlikte, kamuoyunda ve sivil toplum kuruluşlarında Uygur Türklerine yönelik güçlü bir dayanışma duygusu bulunuyor. Bu gelişme, Türk dış politikasında Çin ile insan hakları arasında bir denge kurma ihtiyacını yeniden gündeme getiriyor. Aynı zamanda, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler gibi platformlarda Uygurların hakları konusunda daha aktif bir tutum alması yönünde iç baskıları artırabilir. ABD ve AB'nin Çin'e yönelik yaptırımları göz önüne alındığında, Türkiye'nin bu konudaki tavrı, Batı ile ilişkilerini de etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin Çin ile ekonomik iş birliği ve ticaret hacmi, bu konudaki açıklamalarını sınırlayan bir faktör olarak karşımıza çıkıyor.
