ABD Senatosu, Başkan Donald Trump’a İran’a yönelik askeri operasyonları durdurma çağrısı yapan bir kararı kabul etti. 7 Şubat 2023’te yapılan oylamada 7 Cumhuriyetçi senatörün de desteğiyle 64-34 oyla kabul edilen karar, Temsilciler Meclisi’nde de benzer bir yasa tasarısının görüşülmesinin ardından geldi. Karar, Trump’ın İran’a yönelik sert politikalarına karşı giderek daha isyankâr hale gelen Kongre’nin son uyarısı niteliğinde. Her ne kadar sembolik olsa da, bu oylama Trump’ın kendi partisi içindeki kontrolünün sorgulanmasına yol açtı. Başkan, daha önce benzer kararları veto etmiş olsa da, bu kez Cumhuriyetçiler arasındaki çatlak su yüzüne çıktı.
Gelişmenin Arka Planı
Karar, özellikle İran’ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik ABD’nin artan gerginliği bağlamında ele alınıyor. Trump yönetimi, İran Devrim Muhafızları’nı terör örgütü ilan etmiş ve nükleer anlaşmadan çekilmişti. Ancak Ocak 2023’te Suudi Arabistan’daki ABD askeri üslerine yönelik saldırılar, Kongre’de savaş yetkilerinin sınırlandırılması yönünde baskıyı artırdı. Senato’daki oylamada, Kentucky’li Cumhuriyetçi Senatör Rand Paul gibi isimler karar lehine oy kullanırken, parti liderliği Trump’ın yanında yer aldı. Ancak ortaya çıkan tablo, Beyaz Saray’ın dış politika konusunda Kongre’nin desteğini kaybetmeye başladığını gösteriyor.
Oylama öncesinde yapılan görüşmelerde, bazı Cumhuriyetçi senatörler Trump’ın İran’a yönelik tehditkar açıklamalarının ABD’yi gereksiz bir savaşa sürükleyebileceği endişesini dile getirdi. Virginia’nın Demokrat Senatörü Tim Kaine ise kararın “savaş yetkisinin Kongre’ye geri verilmesi” anlamına geldiğini belirtti. Beyaz Saray, kararın bağlayıcı olmadığını ve Trump’ın veto yetkisini kullanacağını açıkladı. Ancak bu durum, parti içi muhalefeti yatıştırmaya yetmedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, ABD’nin Ortadoğu politikasında bir kırılma noktasına işaret ediyor. Trump yönetiminin İran’a yönelik “maksimum baskı” politikası, bölgedeki müttefikler arasında da rahatsızlık yaratmıştı. Suudi Arabistan ve BAE, İran’la diyaloğa sıcak bakarken, ABD’nin askeri müdahale ihtimali Körfez’de gerilimi tırmandırıyor. Senato kararı, İran’ın bölgedeki nüfuzunu artırmasına yol açabilecek bir güç boşluğu riskini azaltmayı amaçlıyor. Aynı zamanda, Avrupalı müttefiklerin İran nükleer anlaşmasına dönüş çabalarına da dolaylı destek sağlıyor. Kararın sembolik niteliği, uzun vadede ABD dış politikasında Kongre’nin rolünü pekiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-Iran gerginliğinde doğrudan taraf olmasa da, gelişmeler bölgesel güvenlik açısından kritik. İran’a yönelik olası bir ABD müdahalesi, Türkiye’nin Irak ve Suriye’deki terörle mücadelesini ve enerji güvenliğini etkileyebilir. Senato kararının sembolik kalması, Türkiye için kısa vadede diplomatik bir rahatlama sağlasa da, Kongre’nin savaş karşıtı duruşu Türkiye’nin bölgedeki hareket alanını genişletebilir. Ayrıca, ABD’deki siyasi bölünmüşlük, Türkiye’nin F-35 programı ve S-400 krizi gibi konularda elini güçlendirebilir. Ancak uzun vadede, İran’ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleriyle mücadele konusunda Türkiye, ABD’den net bir tutum beklemeye devam edecek.
