ABD Senatosu'nda Perşembe günü yapılan oylamada Cumhuriyetçi senatörler, Demokratların Trump yönetiminin Medicare kapsamında yapay zeka (YZ) kullanarak hekim tarafından reçete edilen bakımı onaylama veya reddetme pilot programını sonlandırma girişimini engelledi. Kongre İnceleme Yasası (CRA) kapsamında sunulan önerge, programın durdurulmasını hedefliyordu ancak gerekli çoğunluk sağlanamadı. Oylama, sağlık teknolojilerinin sigorta kararlarında kullanımına ilişkin tartışmaları alevlendirdi.
Pilot programın detayları ve kritik oylama
Program, Medicare Advantage planları altında faaliyet gösteren özel sigorta şirketlerine, doktorların reçete ettiği tedavileri önceden onaylama (prior authorization) sürecinde YZ algoritmaları kullanma izni veriyor. Uygulama, hastaların bakım almasını geciktirdiği ve sağlık çalışanları üzerinde bürokratik yük oluşturduğu gerekçesiyle Demokratlar tarafından eleştiriliyor. Senatör Elizabeth Warren liderliğindeki Demokratlar, programın hastaların zararına olduğunu savunurken, Cumhuriyetçiler maliyet tasarrufu ve verimlilik vurgusu yapıyor.
Oylamada, 60'e karşı 39 oyla CRA önergesi reddedildi. Cumhuriyetçilerin blok olarak karşı oy kullanması, programın en azından öngörülebilir gelecekte devam edeceği anlamına geliyor. Uzmanlar, YZ tabanlı onay sistemlerinin hata yapma olasılığına ve yaşlı ve düşük gelirli hastalar üzerindeki etkisine dikkat çekiyor. Özellikle kronik hastalığı olanların tedaviye erişiminin kısıtlanabileceği endişesi var.
Küresel boyut: YZ sağlıkta nereye gidiyor?
ABD'deki bu gelişme, yapay zekanın sağlık hizmetlerinde kullanımına ilişkin küresel tartışmayı yansıtıyor. Diğer ülkeler de benzer sistemleri test ederken, etik ve yasal çerçeveler henüz tam oturmuş değil. Dünya Sağlık Örgütü, YZ'nin sağlıkta adalet ve insan onuruna saygı ilkeleriyle uyumlu olması gerektiğini vurguluyor. AB'de yürürlükteki Yapay Zeka Yasası, sağlık gibi yüksek riskli alanlarda şeffaflık ve insan denetimi şart koşuyor. Bu nedenle ABD'deki programın akıbeti, diğer ülkelerin düzenleyici yaklaşımlarını da etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın dijital dönüşüm projeleri ve yapay zeka kullanımına yönelik çalışmaları hız kazanırken, bu tür Amerikan örnekleri, olası riskler konusunda uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'nin sağlık sisteminde YZ'nin entegrasyonu, hasta güvenliği ve etik ilkeler çerçevesinde şekillendirilmeli. ABD'de yaşanan bu siyasi tıkanıklık, Türk sağlık otoritelerine düzenleme sürecinde şeffaflık ve kapsayıcılık gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, benzer pilot uygulamaların Türkiye'de de gündeme gelmesi durumunda, sigorta sistemi ve hasta hakları boyutunun dikkatle değerlendirilmesi önemli.
