Sırp general Ratko Mladiç, 1995'teki Srebrenitsa soykırımı da dahil olmak üzere savaş suçlarından mahkûm edilmesine rağmen, Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da düzenlenen törenle toprağa verildi. Cenazeye binlerce kişi katıldı. 80 yaşında cezaevinde hayatını kaybeden Mladiç için düzenlenen tören, ülke genelinde ve Balkanlar'da tepkilere yol açtı.
Gelişmenin Arka Planı
Ratko Mladiç, 1992-1995 Bosna Savaşı sırasında Bosna Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun (VRS) komutanıydı. Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından 2017'de Srebrenitsa'da 8.000'den fazla Boşnak erkeğin katledilmesi, soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından suçlu bulunarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. 2021'de temyiz başvurusu reddedildi ve cezası onandı. Mladiç, 2022'de Lahey'deki cezaevinde hayatını kaybetti.
Cenaze töreni, Mladiç'in ailesi ve destekçileri tarafından organize edildi. Belgrad'da bulunan Novo Groblje (Yeni Mezarlık) alanında düzenlenen törene, Sırp milliyetçi grupları ve eski askerler katıldı. Törende Mladiç'in tabutu Sırp bayrağına sarılı olarak taşındı; bazı katılımcılar milliyetçi sloganlar attı. Sırbistan hükümeti törene resmî temsilci göndermedi, ancak olayla ilgili herhangi bir yasaklama getirmedi.
Bosna-Hersek ve Kosova'daki tepkiler sert oldu. Bosna-Hersek Dışişleri Bakanlığı, törenin "soykırım kurbanlarının anısına saygısızlık" olduğunu belirterek kınadı. Srebrenitsa Anneleri Derneği, "Bu, adaletin ve insanlığın utancıdır" açıklamasını yaptı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Mladiç'in cenazesinin bu denli geniş katılımla yapılması, Sırbistan'da milliyetçi duyguların hâlâ güçlü olduğunu gösteriyor. Ülke, Avrupa Birliği üyelik sürecinde olmasına rağmen, savaş suçlularına yönelik algı toplumun bir kesiminde olumlu olabiliyor. Bu durum, Sırbistan'ın AB ile yürüttüğü müzakerelerde "geçmişle yüzleşme" başlığını yeniden gündeme getirebilir.
Balkanlar'da son yıllarda artan etnik gerginlik, bu tür olaylarla daha da tırmanabilir. Bosna'daki Sırp Cumhuriyeti lideri Milorad Dodik'in ayrılıkçı söylemleri ve Kosova ile Sırbistan arasındaki gerilim, bölgenin istikrarını tehdit ediyor. Mladiç'in cenazesi, bu gerilimin bir yansıması olarak okunabilir.
Uluslararası toplum, törene resmî tepki vermekte temkinli davrandı. Avrupa Birliği ve ABD, Sırbistan'ın savaş suçlularını yücelten eylemlere karşı mesafeli durması gerektiğini vurguladı. Ancak somut bir yaptırım veya kınama açıklaması gelmedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Balkanlar'da istikrarın korunmasına ve etnik gruplar arası diyaloga önem veriyor. Mladiç'in cenazesinin yarattığı gerilim, Türkiye'nin bölgedeki arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Özellikle Bosna-Hersek'teki Boşnak halkı, Türkiye'den tepki bekliyor. Türkiye'nin Sırbistan ile ekonomik ilişkileri güçlü olsa da, soykırım kurbanlarının anısına saygı konusunda duyarlı davranması gerekiyor. Bu olay, Türkiye'nin Batı Balkanlar politikasında denge gözetme ihtiyacını ortaya koyuyor.
