Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından soykırım ve savaş suçlarından müebbet hapis cezasına çarptırılan Ratko Mladiç'in cenazesi, Belgrad yakınlarında bulunan bir kilisede düzenlenen törenle toprağa verildi. Törene binlerce kişi katıldı. Sırp bayrakları ve Mladiç'in geleneksel Sırp askeri şapkasıyla çekilmiş fotoğraflarını taşıyan kalabalık, Sırbistan Ortodoks Kilisesi Patriği Porfirije'nin yönettiği ayin için kilise dışında toplandı.
Mladiç'in cenazesi ve Sırbistan'daki yankıları
Ratko Mladiç, 1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı sırasında Bosna Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun başkomutanıydı. 1995 yılında Srebrenitsa'da yaklaşık 8 bin Boşnak erkeğin öldürülmesinden sorumlu tutuldu ve ICTY tarafından soykırım suçundan mahkum edildi. 2017'de verilen müebbet hapis cezası 2021'de kesinleşti. Mladiç, 2022 yılında Lahey'de cezaevinde hayatını kaybetti. Cenazesinin Sırbistan'a getirilmesi ve burada toprağa verilmesi, ülkede tartışmalara yol açtı.
Cenaze töreni, Belgrad'ın banliyösü olan Kaluderica'daki bir kilisede gerçekleştirildi. Törene katılan kalabalık, Mladiç'i bir kahraman olarak selamladı. Ancak bu tören, Bosna savaşında hayatını kaybedenlerin yakınları ve insan hakları savunucuları tarafından tepkiyle karşılandı. Srebrenitsa Anneleri gibi gruplar, Mladiç'in cenazesinin bir suçlunun yüceltilmesi anlamına geldiğini belirterek kınadı.
Sırbistan hükümeti törene resmi düzeyde katılmadı. Ancak milliyetçi grupların ve aşırı sağcı partilerin törene ilgi göstermesi, ülkede etnik milliyetçiliğin hala güçlü olduğunun bir göstergesi olarak yorumlandı. Sırbistan Devlet Başkanı Aleksandar Vučić, törenle ilgili herhangi bir açıklama yapmaktan kaçındı. Hükümet Sözcüsü, cenazenin bir "ailevi mesele" olduğunu ve resmi bir devlet töreni olmadığını belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Mladiç'in cenazesi, Balkanlar'da hala taze olan savaş yaralarını yeniden açtı. Bosna-Hersek'te, özellikle Srebrenitsa kurbanlarının yakınları, töreni "adaletin ihlali" olarak nitelendirdi. Bosna-Hersek Dışişleri Bakanlığı, Sırbistan'ın bu tür bir törene izin vermesinin bölgesel barış ve uzlaşma çabalarına zarar verdiğini açıkladı.
Uluslararası kamuoyu da törene tepki gösterdi. Avrupa Birliği yetkilileri, Mladiç'in bir savaş suçlusu olarak mahkum edildiğini hatırlatarak, Sırbistan'ın AB üyelik sürecinde bu tür olayların dikkate alınacağını ima etti. AB Komisyonu Sözcüsü, "Sırbistan'ın geçmişiyle yüzleşmesi ve savaş suçlularını yüceltmemesi gerektiğini" vurguladı.
Öte yandan, Rusya ve Çin gibi ülkelerden resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Rusya yanlısı Sırp medyası, töreni "Sırp halkının kahramanına veda" olarak sundu. Bu durum, Batı ile Rusya arasındaki jeopolitik rekabetin Balkanlar'daki yansıması olarak değerlendirildi.
Törenin ardından Sırbistan'da protestolar düzenlendi. İnsan hakları örgütleri, Mladiç'in suçlarının unutturulmaya çalışıldığını savundu. Belgrad'da bir grup aktivist, Srebrenitsa'da öldürülenlerin anısına mum yaktı. Polis, protestoculara müdahale etmedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mladiç'in cenazesinin Sırbistan'da kitlesel bir katılımla defnedilmesi, Balkanlar'daki etnik milliyetçiliğin ve geçmişle yüzleşme sorununun derinliğini gösteriyor. Türkiye, bölgede istikrar ve barışın korunmasına önem veriyor. Bosna-Hersek'teki savaş suçlarının unutulmaması, Türkiye'nin de desteklediği bir ilkedir. Sırbistan'ın AB üyelik sürecinde bu tür olaylar, Belgrad'ın reform taahhütlerini sorgulatabilir. Ayrıca, Balkanlar'da artan milliyetçi söylem, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik ve diplomatik yatırımlarını riske atabilir. Türkiye, Srebrenitsa soykırımını tanıyan ve kurbanların anısını yaşatan bir ülke olarak, bu tür gelişmeleri yakından takip etmelidir.
