Eski Bosnalı Sırp general Ratko Mladiç, savaş suçlarından aldığı müebbet hapis cezasını çekerken hayatını kaybetmesinin ardından Pazartesi günü Sırbistan'da askeri törenle toprağa verildi. Avrupa Birliği'nin, soykırımdan hüküm giyen bu kişiye yönelik kamusal saygı gösterilerine izin verilmemesi yönündeki uyarılarına rağmen, cenaze töreni askeri yetkililerin katılımıyla gerçekleştirildi ve kalabalık bir topluluk tarafından izlendi.
Mladiç'in mirası ve cenaze töreninin detayları
Ratko Mladiç, 1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı sırasında Bosnalı Sırp kuvvetlerinin başkomutanıydı. Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından 2017 yılında soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan suçlu bulunarak müebbet hapse mahkûm edilmişti. Özellikle 1995 yılında 8 binden fazla Boşnak erkeğin ve gencin öldürüldüğü Srebrenitsa Katliamı'ndan sorumlu tutuluyordu. Mladiç, cezasını çektiği Lahey'deki hapishanede 2023 yılında hayatını kaybetti.
Cenaze töreni, Sırbistan'ın başkenti Belgrad yakınlarındaki bir mezarlıkta gerçekleştirildi. Törene, Sırp ordusundan üst düzey yetkililer, eski askerler ve çok sayıda sivil katıldı. Askeri birlikler tören sırasında hazır bulundu ve Mladiç'in tabutu Sırbistan bayrağına sarılı olarak taşındı. Sırp yetkililer, törenin "askeri geleneklere uygun" olduğunu savunurken, Avrupa Birliği ve insan hakları örgütleri kararı sert bir şekilde eleştirdi.
Uluslararası tepkiler ve hukuki boyut
Avrupa Birliği, cenaze töreninin ardından yaptığı açıklamada, Sırbistan'ın soykırım suçlusu bir kişiyi onurlandırmasının "kabul edilemez" olduğunu ve ülkenin AB'ye katılım sürecindeki yükümlülükleriyle bağdaşmadığını vurguladı. AB sözcüsü, "Srebrenitsa soykırımı, Avrupa'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana tanık olduğu en ağır suçtur. Bu suçun faillerinin kahramanlaştırılması, bölgede kalıcı barış ve uzlaşma çabalarına zarar verir" ifadelerini kullandı.
Bosna-Hersek'ten de tepkiler gecikmedi. Bosna Savaşı'nda hayatını kaybedenlerin aileleri, törenin "acılarını yeniden alevlendirdiğini" belirterek uluslararası toplumu daha etkili adımlar atmaya çağırdı. Srebrenitsa Anneleri Derneği, yaptığı yazılı açıklamada, "Mladiç'in askeri törenle gömülmesi, işlenen soykırımın inkârıdır ve adaletin yok sayılmasıdır" dedi.
Sırbistan hükümeti ise törenin "bireysel bir askeri gelenek" olduğunu ve siyasi bir mesaj taşımadığını öne sürdü. Ancak gözlemciler, Sırbistan'da Mladiç'e yönelik kamuoyu desteğinin azımsanmayacak düzeyde olduğunu ve milliyetçi söylemlerin özellikle son yıllarda arttığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Mladiç'in askeri törenle defnedilmesi, Balkanlar'daki etnik gerilimlerin henüz tam anlamıyla sona ermediğini gösteriyor. Sırbistan, Avrupa Birliği'ne üyelik müzakereleri yürüten bir ülke olarak, savaş suçlularıyla yüzleşme ve komşularıyla uzlaşma konusunda önemli adımlar atması bekleniyor. Ancak bu tür olaylar, Belgrad'ın Brüksel ile ilişkilerini zorlaştırıyor ve bölgesel istikrara gölge düşürüyor.
Uluslararası kamuoyunda ise, savaş suçlularının cezalandırılması ve mağdurların adalet arayışı açısından sembolik bir dönüm noktası olan Mladiç davası, bu törenle birlikte yeniden tartışmaya açıldı. Batılı ülkeler, Sırbistan'a yönelik eleştirilerini artırırken, Rusya ve Çin gibi ülkelerden konuya ilişkin sessizlik dikkat çekti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Balkanlar'da istikrar ve barışın korunmasına önem veren bir ülke olarak, Srebrenitsa soykırımını tanımakta ve mağdurların acılarını paylaşmaktadır. Mladiç'in askeri törenle gömülmesi, Türkiye'nin bölgedeki uzlaşma çabalarına ve AB'nin genişleme politikasına zarar verebilecek bir gelişmedir. Türk dış politikası açısından, Sırbistan ile iyi ilişkiler sürdürülürken, soykırım suçlularının yüceltilmesine karşı net bir duruş sergilenmesi gerekmektedir. Bu olay, aynı zamanda Türkiye'nin Balkanlar'daki arabuluculuk rolünü ve bölgesel güvenlik mimarisindeki etkinliğini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir.
