ABD federal savcıları, Yazar Salman Rushdie'yi öldürmeye teşebbüs etmekle suçlanan Hadi Matar hakkındaki terör davasının ilk duruşmasında, sanığın yıllar boyunca Rushdie'nin yerini araştırdığını ve sonunda bir konferans sırasında sahneye çıkarak yazarı bıçakladığını açıkladı. New York eyaletinde halihazırda suçlu bulunan Matar'ın federal davasında, saldırının uluslararası terör bağlantılı olduğu ileri sürülüyor. Saldırı, Ağustos 2022'de New York'un Chautauqua kentinde düzenlenen bir edebiyat etkinliğinde meydana gelmişti.
Saldırının arka planı ve sanık profili
Mahkeme belgelerine göre Hadi Matar, Lübnan asıllı Amerikalı bir genç olup saldırıdan aylar önce Rushdie'nin sosyal medya hesaplarını takip etmeye başlamış. Sanığın internet geçmişi, Rushdie'nin programını ve seyahat planlarını araştırdığını ortaya koyuyor. Savcılar, 26 yaşındaki Matar'ın bu eylemleriyle dini bir emri yerine getirdiğine inandığını iddia ediyor. Saldırıda Rushdie tek gözünü kaybetmiş, ciddi yaralar almıştı. Matar'a yöneltilen suçlamalar arasında terör saldırısı düzenlemek, uluslararası terör örgütlerine destek vermek ve silahlı saldırı bulunuyor.
Savunma avukatları ise sanığın eylemlerinin bireysel bir saplantıdan kaynaklandığını, geniş çaplı bir terör planının parçası olmadığını savunuyor. Ancak federal savcılar, saldırının İran'ın 1989 yılında yayımladığı ve Rushdie'nin öldürülmesi çağrısı yapan fetva ile bağlantılı olduğunu belirtiyor. İran devleti, fetvayı resmen kaldırmış olsa da bazı dini gruplar hala bu çağrıyı geçerli sayıyor. Saldırıda kullanılan bıçağın İran yapımı olması dikkat çekmişti. Duruşma boyunca bu bağlantılar ayrıntılı şekilde incelenecek.
Küresel boyut: ifade özgürlüğü ve terörle mücadele
Rushdie davası, ifade özgürlüğü ile dini hassasiyetler arasındaki gerilimin yanı sıra uluslararası terörün bireysel aktörler tarafından nasıl benimsenebileceğini de gündeme getiriyor. Rushdie, 1988 yılında yayımladığı "Şeytan Ayetleri" adlı romanı nedeniyle İran'ın dini lideri Humeyni'nin fetvasına hedef olmuş, yıllarca gizli yaşamak zorunda kalmıştı. Saldırı, söz konusu fetvanın hala bazı radikal gruplar için bir motivasyon kaynağı olduğunu gösteriyor. Dava aynı zamanda Batılı ülkelerdeki terör önleme politikalarını da sorgulatıyor: Bir yazarın korunması için alınan güvenlik önlemleri yeterli miydi?
Uluslararası toplum, Rushdie'ye yönelik saldırının ardından ifade özgürlüğünün korunması çağrıları yaparken, İran yönetimi saldırıyı kınamış olsa da fetvanın hala bazı dini otoritelerce desteklenmesi endişe yaratıyor. ABD Adalet Bakanlığı, bu davayı terörizmle mücadelede önemli bir test olarak görüyor. Duruşma önümüzdeki haftalarda devam edecek ve tanık ifadeleri ile dijital deliller üzerinde durulacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rushdie davası, Türkiye için ifade özgürlüğü ile toplumsal hassasiyetler arasındaki dengeyi yeniden gündeme getiriyor. Türkiye, benzer şekilde dini konuları eleştiren yazarlara yönelik tehditlerin yaşandığı bir ülke olarak bu tür saldırıların uluslararası yansımalarını yakından takip ediyor. Dava, terör örgütlerinin bireysel eylemciler üzerindeki etkisini de ortaya koyarken, Türkiye'nin terörle mücadele stratejilerinde radikalleşmeyi önleme boyutunun önemini hatırlatıyor. Ayrıca İran ile ilişkilerde dini otoritelerin fetva gibi araçları kullanma potansiyeli, Türk dış politikasının bölgesel istikrar ve diyalog arayışında dikkate alması gereken bir unsur.
