Rusya'nın ham petrol ihracatı, 2023 yaz aylarında tarihi seviyelere ulaşmasına rağmen, küresel piyasalarda yaşanan fiyat düşüşü ülkenin enerji gelirlerini olumsuz etkiliyor. Başlıca ihraç ürünü olan Urals petrolünün varil fiyatı, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri harekâtı öncesindeki seviyelere geriledi. Bu durum, Moskova'nın savaş ekonomisini finanse etme kabiliyetine ilişkin endişeleri artırıyor.
Rekor ihracat, düşen gelir
Rusya'nın deniz yoluyla ham petrol ihracatı, geçen hafta itibarıyla günlük ortalama 3,5 milyon varil seviyesine yükseldi. Bu miktar, Ukrayna savaşının başladığı Şubat 2022'den bu yana en yüksek seviye olarak kaydedildi. Ancak aynı dönemde Brent petrolün varil fiyatı 90 doların altına inerken, Urals petrolü 60 dolar civarında işlem görüyor. Rusya'nın enerji ihracat geliri, bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık %15 düştü. Uzmanlar, düşen fiyatların Moskova'nın bütçe açığını artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Batılı ülkelerin uyguladığı petrol tavan fiyatı ve yaptırımlar, Rusya'nın petrol satışını zorlaştırmış olsa da, Moskova alternatif alıcılar bulmayı başardı. Hindistan ve Çin, Rus petrolünün en büyük ithalatçıları haline geldi. Özellikle Hindistan'ın ithalatı, savaş öncesine göre on kat arttı. Ancak bu ülkelerin yüksek indirim talepleri, Rusya'nın net gelirini sınırlıyor.
Küresel piyasalarda arz-talep dengesi
Petrol fiyatlarındaki düşüş, küresel talepteki zayıflama ve OPEC+ ülkelerinin üretim politikalarıyla ilişkilendiriliyor. Suudi Arabistan liderliğindeki OPEC, gönüllü kesintilere rağmen piyasaya arzın bol olduğu sinyalini veriyor. Aynı zamanda ABD'de kaya petrolü üretiminin artması ve İran'ın yaptırımlara rağmen ihracatını sürdürmesi, fiyatlar üzerinde baskı yaratıyor. Jeopolitik risklerin (Ortadoğu gerilimi, Rusya-Ukrayna savaşı) fiyatları yukarı çekmesi beklenirken, mevcut veriler piyasaların bu riskleri fiyatlamadığını gösteriyor.
Rusya'nın petrol ihracatındaki artış, kısmen rafinerilerin bakım dönemlerinden kaynaklanıyor. Rafinerilerin kapasitesini düşürmesi, ihraç edilebilir ham petrol miktarını yükseltiyor. Ancak bu geçici bir durum olabilir. Uzun vadede, yaptırımların etkisiyle Rusya'nın üretim kapasitesinin düşmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rus petrolü Türkiye için önemli bir enerji kaynağı olmaya devam ediyor. Türkiye, Ukrayna savaşı sonrası Rusya'dan yaptığı petrol ithalatını artırmış durumda. Düşen petrol fiyatları, Türkiye'nin dış ticaret açığını azaltıcı bir etki yaratabilir. Ancak bu durum, Rusya'nın gelir kaybı nedeniyle daha agresif bir dış politika izlemesi riskini de barındırıyor. Ayrıca, Batı'nın yaptırım delme iddiaları nedeniyle Türkiye'nin bankacılık sektörü üzerindeki baskı artabilir. Kısacası, enerji fiyatlarındaki dalgalanma Türkiye için kısa vadede avantaj sağlasa da, jeopolitik istikrarsızlık uzun vadeli risk oluşturuyor.
