Ukrayna'nın Jytomyr bölgesindeki çiftçi Serhiy Rybalko, 2022'de Rusya'nın işgaliyle topraklarının üçte ikisini kaybetti. Şimdi ise Rusya'nın Karadeniz'deki tahıl koridorunu ablukaya alması, elinde kalan mahsulü ihraç edememesine neden oluyor. Ukrayna'nın tahıl ihracatının büyük bir kısmı Karadeniz limanlarından gerçekleşiyor; abluka, küresel gıda fiyatlarını tehdit ederken, Ukraynalı çiftçilerin gelirlerini de ciddi şekilde azaltıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Serhiy Rybalko, savaşın başında Rusya'nın güney Ukrayna'yı işgal etmesiyle iki bin hektarlık arazisinin üçte ikisini kaybetti. Geriye kalan topraklarında buğday ve arpa ekiyor; ancak bu yıl hasadını satabileceği bir pazar bulamıyor. Rusya, Temmuz 2023'te Birleşmiş Milletler ve Türkiye'nin arabuluculuğuyla imzalanan Karadeniz Tahıl Anlaşması'ndan çekildiğini açıklamış, bu durum Ukrayna'nın limanlarından yapılan sevkiyatları fiilen durdurmuştu.
Rybalko, elindeki 8.000 ton buğdayı satamadığını, depolama maliyetlerinin arttığını ve gelecek sezon için tohum ve gübre alacak kaynağının kalmadığını belirtiyor. 'Bu durumda ailemi geçindirmem ve çiftliği ayakta tutmam imkansız' diyen Rybalko, hükümetten ve uluslararası toplumdan destek bekliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ukrayna, dünya buğday ihracatının yüzde 10'unu gerçekleştiren önemli bir tarım ülkesi. Karadeniz ablukası, özellikle Kuzey Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde gıda fiyatlarının yükselmesine ve kıtlık riskinin artmasına neden oluyor. Rusya'nın ablukayı sürdürmesi, küresel gıda güvenliğini tehdit ediyor ve ülkeleri alternatif tedarik kanalları aramaya itiyor.
Ukrayna, karayolu ve demiryolu ile alternatif ihracat rotaları geliştirmeye çalışıyor; ancak bu yöntemler deniz taşımacılığının kapasitesine ulaşamıyor. Avrupa Birliği, 'dayanışma yolları' adı altında tahılın Avrupa üzerinden taşınmasına destek veriyor; fakat lojistik darboğazlar ve yüksek maliyetler, çiftçilerin zararını artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Karadeniz tahıl koridoru, Türkiye'nin arabuluculuğuyla kurulmuştu; bu nedenle abluka, Türk dış politikasını doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, tahıl anlaşmasının yeniden canlandırılması için diplomasi yürütüyor; çünkü küresel gıda fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin gıda ithalat faturasını yükseltiyor. Ayrıca, Rusya ile Batı arasındaki dengeleri gözeten Türkiye, Ukrayna'nın tahıl ihracatının sürmesi konusunda hem insani hem de ekonomik çıkarlara sahip. Karadeniz'deki güvenlik riskleri, Türkiye'nin bölgedeki ticaretini de etkileme potansiyeli taşıyor.
