Rusya, evcil kedi sahipliğinde dünya lideri konumunda. Ülkedeki hanelerin yüzde 59'u en az bir kediye sahip. Ancak bu rekorun gölgesinde acı bir gerçek var: 2022 yılında ilan edilen kısmi seferberlik emri, yüz binlerce evcil hayvanın sokağa terk edilmesine yol açtı. Ülke genelinde sokakta yaşayan kedi ve köpek sayısı 2,8 milyona ulaşmış durumda. Bu hayvanların yüzde 98'e varan kısmı bir zamanlar evcil hayvandı. Sahiplerinin ülkeyi terk etmesi veya cepheye gönderilmesi, bu canların kaderini değiştirdi.
Seferberlik Dalgası ve Terk Edilen Canlar
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in 21 Eylül 2022'de duyurduğu kısmi seferberlik, ülke tarihinin en büyük kitlesel hareketliliklerinden birini başlattı. Yüz binlerce erkek askere çağrılırken, ailelerin bir kısmı ülkeyi hızla terk etti. Bu kaosta, evcil hayvanlar genellikle geride bırakılan ilk canlılar oldu. Barınaklar ve hayvan hakları örgütleri, kısa sürede kapasitelerinin çok üzerinde bir yüklemeyle karşılaştı. Özellikle Moskova, St. Petersburg ve sınır bölgelerinde sokaklara bırakılan kedi ve köpek sayısında patlama yaşandı. Hayvanseverler, seferberlik sonrası ilk aylarda terk edilen evcil hayvan sayısının yüz binleri aştığını tahmin ediyor.
Rusya'da hayvan hakları savunucuları, hükümetin seferberlik sürecinde evcil hayvanların durumunu göz ardı ettiğini belirtiyor. Askerlik şubelerine çağrılan kişilere, hayvanlarını barınaklara teslim etmeleri yönünde herhangi bir yönlendirme yapılmadı. Ailelerin bir kısmı, evcil hayvanlarını komşularına veya akrabalarına bırakma şansı bulamadan evlerini terk etmek zorunda kaldı. Sınır kapılarında ise evcil hayvanlarla seyahat etmek isteyenlere yönelik kısıtlamalar, terk oranını daha da artırdı. Gürcistan, Kazakistan ve Finlandiya sınırlarında uzun kuyruklar oluşurken, birçok aile hayvanlarını geride bırakmayı tercih etti.
Rusya genelinde sokak hayvanlarına yönelik barınakların büyük çoğunluğu, 2023 itibarıyla doluluk oranlarının yüzde 100'ü aştığını ve yeni kabul yapamadıklarını açıkladı. Gönüllü hayvanseverler, geçici bakım evleri oluşturarak durumu idare etmeye çalışsa da, sayıların hızla artması karşısında çözüm üretmekte zorlanıyor. Uzmanlar, sokakta doğan yeni nesillerin de eklenmesiyle sorunun nesiller boyu sürecek bir krize dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel Boyut ve Hayvan Refahı Tartışmaları
Rusya'nın kedi sahipliğinde dünya lideri olması, kültürel bir olgu olarak da dikkat çekiyor. Ülkede kedi beslemek, özellikle kış aylarında hem pratik bir ısınma aracı hem de manevi bir destek olarak görülüyor. Ancak bu sevgi, kriz anlarında yerini terk edilmişliğe bırakabiliyor. 2022 sonrası yaşananlar, evcil hayvan sahipliğinin savaş, göç ve ekonomik çöküş dönemlerinde nasıl kırılgan bir zemine oturduğunu gözler önüne serdi. Uluslararası hayvan hakları örgütleri, Rusya'daki sokak hayvanı krizine yönelik yardım çağrılarını artırmış durumda. Ancak Batı yaptırımları ve lojistik zorluklar, bu yardımların sahaya ulaşmasını engelliyor.
Benzer bir durum, 2022'de Ukrayna'dan kaçan milyonlarca insan için de geçerliydi. Avrupa ülkeleri, Ukraynalı mültecilerin evcil hayvanlarıyla sınır geçişlerine izin vererek önemli bir insani adım attı. Rusya'da ise böyle bir esneklik gösterilmedi. Bu fark, iki ülkenin kriz yönetimi yaklaşımlarındaki derin uçurumu ortaya koyuyor. Rus yetkililer, sokak hayvanları sorununu uzun süredir gündemde tutmamakla eleştiriliyor. Devlet destekli kısırlaştırma programları sınırlı düzeyde kalırken, yerel yönetimlerin bütçeleri de yetersiz.
Uzmanlar, Rusya'daki 2,8 milyon sokak hayvanının sadece bir kısmının kurtarılabileceğini belirtiyor. Kalıcı çözüm için kapsamlı bir kısırlaştırma, aşılama ve sahiplendirme kampanyası gerekiyor. Ancak mevcut ekonomik koşullar ve savaşın getirdiği öncelikler, bu tür programların hayata geçirilmesini zorlaştırıyor. Hayvanseverler ise umudunu kaybetmiş değil: Sosyal medyada örgütlenen gönüllüler, terk edilmiş hayvanlara geçici yuva bulmak için seferber olmuş durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya'daki sokak hayvanı krizi, Türkiye için hem insani hem de stratejik bir uyarı niteliğinde. Türkiye, bölgesel istikrarsızlıklardan en çok etkilenen ülkelerin başında geliyor. Suriye iç savaşı sırasında milyonlarca insanın yanı sıra binlerce evcil hayvan da sınırlarımıza dayanmıştı. Rusya örneği, kitlesel göç ve seferberlik durumlarında evcil hayvanların korunması için önceden planlama yapılması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca Türkiye'de de sokak hayvanlarına yönelik tartışmalar sürerken, Rusya'daki 2,8 milyonluk rakam, sorunun ne kadar büyüyebileceğinin somut bir göstergesi. Türkiye, hayvan refahı konusunda Avrupa standartlarını yakalamak için yasal ve pratik adımlar atmalı.
