Dünyanın en büyük iki tahıl ihracatçısı olan Rusya ve Ukrayna, Karadeniz'deki ticari gemilere ve liman tesislerine yönelik saldırılarını son bir ayda yoğunlaştırdı. Bu durum, bölgedeki tahıl sevkiyatlarını neredeyse tamamen durma noktasına getirdi. Ukrayna, Rusya'nın Odessa ve Çornomorsk gibi önemli limanlarına düzenlediği insansız hava aracı ve füze saldırıları nedeniyle ihracat kapasitesinin ciddi şekilde azaldığını bildirirken; Rusya da Ukrayna'nın Karadeniz filosuna ve limanlarına yönelik saldırılarının kendi nakliye operasyonlarını engellediğini öne sürüyor. Bu karşılıklı saldırılar, 2022'de imzalanan ve daha sonra Rusya'nın çekilmesiyle sona eren tahıl koridoru anlaşmasının ardından bölgede güvenliğin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Karadeniz'de Artan Gerilim
Son haftalarda Rusya, Ukrayna'nın tarımsal altyapısını hedef alan saldırılarını artırdı. Özellikle Odessa bölgesindeki tahıl siloları ve liman vinçleri, Rus füzelerinin hedefi oldu. Ukrayna tarafı ise Rusya'nın Karadeniz'deki savaş gemilerine ve Novorossiysk gibi limanlarına insansız deniz araçlarıyla saldırılar düzenleyerek karşılık veriyor. Bu saldırılar, hem ticari gemilerin hem de sigorta şirketlerinin bölgede faaliyet gösterme konusundaki istekliliğini azalttı. Birçok uluslararası nakliye şirketi, artan risk nedeniyle Karadeniz rotalarını kullanmaktan kaçınıyor ya da primleri ciddi şekilde yükseltti.
Ukrayna Tarım Politikası Bakanlığı verilerine göre, Mart ayının başından bu yana ülkenin tahıl ihracatı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık %30 oranında düştü. Rusya'nın tahıl ihracatı da benzer şekilde etkilenmiş durumda; özellikle Azak Denizi'ndeki küçük limanlar, Ukrayna'nın deniz drone saldırıları nedeniyle neredeyse tamamen faaliyet dışı kaldı. Rusya, bu saldırıların kendi gıda ihracatını engellediğini belirterek uluslararası toplumu suçluyor.
Küresel Gıda Güvenliği ve Piyasalara Etkisi
Karadeniz'in tahıl ihracatındaki bu kilitlenme, küresel gıda fiyatlarını yeniden yükselişe geçirdi. BM Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) tahıl fiyat endeksi, son bir ayda %8 artış gösterdi. Bu durum, özellikle Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki ithalatçı ülkeleri endişelendiriyor. Mısır, Türkiye ve Bangladeş gibi ülkeler, buğday ihtiyaçlarının büyük bir kısmını Karadeniz üzerinden karşılıyor. Analistler, mevcut durumun devam etmesi halinde, 2022'de yaşanan küresel gıda krizinin tekrarlanabileceği, hatta daha derin etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Alternatif rotalar arayışında olan Ukrayna, Tuna Nehri üzerindeki limanlara ve demiryolu bağlantılarına yöneldi. Ancak bu kapasite, deniz yoluyla yapılan ihracatın yerini tutmuyor. Rusya ise kendi tahılını, Türkiye üzerinden ya da doğrudan alıcılara sevk etmeye çalışıyor; ancak sigorta ve lojistik maliyetlerindeki artış, bu ticareti zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Karadeniz'deki tahıl koridorunun yeniden işlerlik kazanması, gerek gıda güvenliği gerekse bölgesel istikrar açısından Türkiye için kritik önem taşıyor. Türkiye, hem Rusya hem Ukrayna ile güçlü ticari ilişkilere sahip; buğday ithalatının önemli bir kısmını bu iki ülkeden karşılıyor. Ayrıca Montrö Boğazlar Sözleşmesi uyarınca boğazlardan geçişlerde uyguladığı denetim, Türkiye'yi Karadeniz ticaretinin kilit aktörlerinden biri konumuna getiriyor. Ankara, daha önce olduğu gibi tarafları müzakere masasına çekmek ve tahıl sevkiyatını güvence altına almak için diplomatik girişimlerde bulunabilir. Ancak mevcut yoğun çatışma ortamı, bu çabaların başarı şansını azaltıyor. Türkiye'nin, gıda enflasyonunu kontrol altında tutmak ve bölgesel istikrarı sağlamak için bu konudaki inisiyatifini sürdürmesi bekleniyor.
