Rusya, Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalinde rekor düzeyde asker kaybı yaşarken, işgal ettiği topraklardan da geri çekilmek zorunda kalıyor. Moskova, Ukrayna'nın enerji altyapısını hedef alarak ülkeyi kış aylarında dondurmayı ve savaşma iradesini kırmayı amaçlıyor. Ancak Kiev yönetimi, Batı'dan gelen hava savunma sistemleri ve insansız hava araçlarıyla karşı koymaya çalışıyor. Son haftalarda Rus kuvvetleri, özellikle Donbas bölgesinde yoğunlaşan çatışmalarda ağır kayıplar verdi; İngiliz istihbaratına göre günlük Rus kayıpları bazı günlerde 1.500'ü aştı. Bu, savaşın başından bu yana en yüksek rakam olarak kaydedildi.
Savaşın Arka Planı: Rusya'nın Stratejik Açmazı
Rusya'nın Şubat 2022'de başlattığı işgal, Moskova'nın beklediği hızlı zaferi getirmedi. Ukrayna'nın direnci ve Batı'nın askeri desteği, Rus ordusunu aylarca süren yıpratma savaşına sürükledi. 2023 yazında Ukrayna'nın başlattığı karşı taarruz, Rus savunma hatlarını aşmakta zorlansa da, Rusya'nın insan gücü ve mühimmat üstünlüğü giderek azalıyor. Son dönemde Rusya, cepheye yeni asker sürmekte zorlanıyor; zorunlu askerlik uygulamaları ve paralı asker gruplarının kullanımı artıyor. Ayrıca Rusya, İran'dan tedarik ettiği Şahit-136 tipi kamikaze dronları ve kendi ürettiği Lancet dronlarıyla Ukrayna'nın zırhlı araçlarını ve topçularını vurmaya çalışıyor. Bu dronlar, Ukrayna'nın hava savunmasını aşmak için düşük irtifada uçuyor ve nispeten ucuz maliyetleriyle Rusya'ya avantaj sağlıyor. Ancak Ukrayna da Batı'dan aldığı gelişmiş hava savunma sistemleri (NASAMS, IRIS-T, Patriot) ve elektronik harp cihazlarıyla bu tehdidi bertaraf etmeye çalışıyor.
Rusya'nın toprak kayıpları ise son haftalarda arttı. Ukrayna kuvvetleri, güneyde Dnipro nehrinin doğu yakasında bulunan Kherson civarında ve kuzeydoğuda Harkiv bölgesinde bazı köyleri geri aldı. Rusya, bu bölgelerden çekilirken ağır teçhizatını bırakmak zorunda kaldı. İngiliz Savunma Bakanlığı'nın günlük istihbarat raporlarına göre, Rusya'nın cephe hattındaki birlikleri moral bozukluğu ve lojistik sorunlarla boğuşuyor. Moskova, işgal ettiği toprakları elinde tutmak için siperler kazıyor ve mayın tarlaları oluşturuyor, ancak Ukrayna'nın uzun menzilli füze saldırıları bu hatları delmeye başladı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, son açıklamasında Rusya'nın enerji terörüne karşı halkın dayanışma göstermesi gerektiğini vurguladı. Ukrayna Başbakanı Denis Şmıhal ise ülkenin elektrik şebekesinin %40'ının hasar gördüğünü, ancak tamir çalışmalarının sürdüğünü belirtti. Batılı müttefikler, Ukrayna'ya jeneratör ve enerji ekipmanı göndererek kışa hazırlık yapıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Savaşın Gidişatı
Rusya'nın Ukrayna'daki hedefleri belirsizliğini koruyor. Moskova, başlangıçta Kiev'i ele geçirmeyi ve hükümeti devirmeyi amaçladığını açıklamıştı; ancak bu hedefe ulaşamayınca doğu ve güneyde toprak kazanmaya odaklandı. Eylül 2022'de ilhak ettiği dört bölgeyi (Donetsk, Luhansk, Zaporijya, Herson) tamamen kontrol altına alamadı. Şimdi ise bu bölgeleri korumak için savunma savaşı veriyor. Rusya'nın yeni dron taktikleri, cephede ilerleme kaydedemese de Ukrayna'ya kayıp verdirmeyi amaçlıyor. Öte yandan Ukrayna, Batı'dan aldığı uzun menzilli füzelerle (ATACMS, Storm Shadow) Rusya'nın işgal altındaki bölgelerdeki üslerini vuruyor. Bu saldırılar, Rusya'nın lojistik kabiliyetini zayıflatıyor.
Uluslararası alanda ise savaşın seyri, küresel güç dengelerini etkiliyor. NATO, Ukrayna'ya desteğini sürdürüyor ve yeni üyelerle genişliyor. Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılması, Rusya'nın kuzeybatı sınırında yeni bir cephe oluşturdu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Batı'yı Rusya'yı zayıflatmaya çalışmakla suçluyor ve nükleer tehditler savuruyor. Ancak Çin ve Hindistan gibi ülkeler, Rusya ile ekonomik ilişkilerini sürdürse de savaşa doğrudan müdahil olmuyor. Birleşmiş Milletler, savaşın yol açtığı insani krize dikkat çekiyor; milyonlarca Ukraynalı yerinden edildi ve sivil kayıplar her geçen gün artıyor.
Enerji krizi ise Avrupa'yı derinden etkiliyor. Rusya'nın doğalgaz sevkiyatını kesmesi, Avrupa'da fiyatları yükseltti ve ekonomik durgunluk riskini artırdı. Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırılar, Avrupa'nın enerji güvenliğini de tehdit ediyor. Kış aylarında Ukrayna'da yaşanabilecek elektrik kesintileri, milyonlarca insanı etkileyebilir ve yeni bir göç dalgasını tetikleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya-Ukrayna savaşındaki son gelişmeler, Türkiye'nin dengeli diplomasisini zorluyor. Türkiye, hem Ukrayna'ya insansız hava araçları (Bayraktar TB2) satarak hem de Rusya ile enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürerek hassas bir denge gözetiyor. Savaşın uzaması, Karadeniz'de güvenlik risklerini artırıyor; Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde boğazları savaş gemilerine kapatarak tarafsızlığını koruyor. Ancak Rusya'nın enerji altyapısına saldırıları, Türkiye'nin doğalgaz tedarikinde sorun yaratabilir; Türkiye, Rus gazına bağımlılığını azaltmak için Azerbaycan ve LNG alternatiflerine yöneliyor. Ayrıca savaşın uzaması, Türkiye'nin tahıl koridoru gibi arabuluculuk girişimlerini de etkiliyor. Türkiye, bölgesel istikrar için ateşkes çağrılarını sürdürüyor ve insani yardımlara devam ediyor.
