Rusya, Ukrayna'nın güneyindeki stratejik liman kenti Odessa'ya yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Saldırılar, Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in Kiev'e vardığı sırada gerçekleşti. Ukrayna'nın savaş sırasında hayati önem taşıyan ihracatını sürdürebilmesi için kritik olan liman altyapısı, son günlerde kesintisiz bir bombardımana maruz kalıyor. Ukrayna yönetimi, Rusya'nın tahıl koridoru anlaşmasını fiilen sabote etmeye çalıştığını ve Karadeniz'deki ticari gemilere yönelik tehditlerini artırdığını belirtiyor. Von der Leyen'in ziyareti, AB'nin Ukrayna'ya askeri ve mali desteğinin sinyalini verirken, Odessa'daki saldırılar savaşın seyrine ilişkin endişeleri tazeledi.
Gelişmenin Arka Planı
Ukrayna'nın en büyük Karadeniz limanı olan Odessa, tahıl, metal ve diğer emtiaların ihracatı için kilit bir merkez. Rusya, Temmuz 2023'te Tahıl Koridoru Anlaşması'ndan çekildikten sonra liman kentlerine yönelik saldırılarını artırdı. Son bir haftada Odessa ve çevresindeki liman tesislerine düzenlenen insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırılarında tahıl ambarları, rıhtımlar ve enerji altyapısı hasar gördü. Ukrayna Deniz Kuvvetleri, Rusya'nın Karadeniz'de sivil gemileri durdurma ve arama tehditleri savurduğunu, bazı gemileri Karadeniz'in uluslararası sularında taciz ettiğini bildirdi. Bu durum, gıda fiyatlarının yükselmesine ve küresel gıda güvenliğinin tehlikeye girmesine yol açıyor. Ukrayna, alternatif ihracat yolları geliştirmeye çalışsa da, demiryolu ve Tuna üzerinden taşımacılık liman kapasitesinin ancak küçük bir kısmını karşılayabiliyor.
Von der Leyen'in ziyareti, AB'nin Ukrayna'ya yeni bir askeri yardım paketini duyurması ve üyelik müzakerelerinin başlatılması konusunda ilerleme kaydedilmesi beklentilerini taşıyor. AB, Ukrayna'ya şu ana kadar yaklaşık 50 milyar euro yardım sağladı. Von der Leyen, Kiev'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile bir araya gelecek ve ülkenin savaştaki durumu ile yeniden yapılanma çabalarını görüşecek. Rusya'nın liman saldırıları, Ukrayna'nın savaş ekonomisini zayıflatmayı ve Batı'nın desteğini baltalamayı hedefliyor. Ancak Ukrayna, hava savunma sistemleriyle saldırıların bir kısmını püskürtmeyi başarıyor; son saldırıda 20 İHA ve 2 seyir füzesinin imha edildiği açıklandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Odessa saldırıları, Karadeniz'deki güvenlik durumunu daha da karmaşık hale getiriyor. NATO, bölgede deniz varlığını artırma kararı alırken, Romanya ve Bulgaristan kıyılarına yakın sularda mayın tehdidi sürüyor. Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında savaş gemilerinin boğazlardan geçişini kontrol ederken, Karadeniz Tahıl Girişimi'nin yeniden canlandırılması için BM ile birlikte çaba gösteriyor. Rusya, Ukrayna limanlarına yönelik herhangi bir güvenlik garantisi vermemekte ısrarcı. Bu durum, küresel gıda fiyatlarını etkiliyor; buğday fiyatları son bir ayda %10'dan fazla arttı. Afrika ve Orta Doğu'daki gelişmekte olan ülkeler, Ukrayna tahılının en büyük alıcıları arasında ve bu saldırılar gıda güvenliğini tehdit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz'deki tüm taraflarla diyaloğu sürdüren ve Montrö'nün verdiği yetkilerle bölgede istikrarı korumaya çalışan bir ülke. Odessa saldırıları, Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını ve Tahıl Koridoru'nun yeniden işletilmesine yönelik girişimlerini doğrudan etkiliyor. Türkiye, Ukrayna limanlarından yapılan ihracatın aksaması durumunda kendi gıda enflasyonu ve tedarik zincirleri üzerinde de baskı hissedebilir. Ayrıca, Karadeniz'de tansiyonun yükselmesi Türkiye'nin enerji ve ticaret güvenliğini tehdit etmekte; bu nedenle Ankara'nın hem Rusya hem Ukrayna ile dengeli bir politika izlemesi bekleniyor.
