ABD Başkanı Donald Trump'ın, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı F-35 programına yeniden dahil ederek "çok mutlu edeceğini" söylemesinin ardından, Savunma Demokrasileri Vakfı (FDD) analistleri, böyle bir adımın ABD’nin ulusal güvenliğine ciddi riskler taşıdığını savunan bir makale yayımladı. Analistlere göre, Türkiye’nin programdan çıkarılmasına yol açan nedenler —Rusya ile yakınlaşma, NATO müttefikleriyle artan gerilimler ve yolsuzluk iddiaları— hâlâ geçerliliğini koruyor. Trump'ın 2019’da, Ankara'nın Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın alması üzerine Türkiye'yi F-35 ortaklığından çıkaran selefi Barack Obama'nın kararını tersine çevirme ihtimali, Washington'da endişeyle karşılanıyor.
F-35 geriliminin arka planı: S-400 ve yaptırımlar
Türkiye, F-35 programının ilk ortaklarından biriydi ve savaş uçağının üretiminde önemli rol üstleniyordu. Ancak Ankara’nın 2017’de Rusya ile S-400 anlaşması imzalaması ABD’yi alarma geçirdi. Amerikan istihbaratı, S-400’ün F-35’in gizlilik özelliklerini tespit edebilecek radarlara sahip olduğu ve Türkiye’nin bu sistemi NATO sistemleriyle entegre etmesinin ittifakın güvenliğini tehlikeye atacağı görüşündeydi. 2019’da ABD, Türkiye’yi programdan resmen çıkardı ve 2020’de CAATSA yaptırımlarını uygulamaya koydu. Yaptırımlar, Türk savunma sanayisine darbe vururken, iki ülke arasındaki güven bunalımını derinleştirdi.
Trump yönetimi, F-35 kararını sık sık Erdoğan’la kişisel ilişkisi üzerinden değerlendirse de, Pentagon ve Kongre'nin tutumu nettir: Türkiye, programın teknik ve siyasi güvenliğine yönelik tehdit oluşturmaktadır. Özellikle, Türk yetkililerin F-35’lerle ilgili gizli bilgileri sızdırmış olabileceği yönündeki iddialar —ki bazı raporlar, Rus istihbaratının uçağın yeteneklerine dair verilere eriştiğini öne sürüyor— Washington’da hala silinmiş değil.
Rusya, Hamas ve Çin: Üç büyük güvenlik sorunu
FDD analistleri, Türkiye’nin F-35 programına yeniden kabul edilmesine karşı çıkarken üç temel başlığa odaklanıyor: Rusya ile artan askeri işbirliği, Hamas’a verilen destek ve Çin’le gelişen savunma bağları. Ankara, Ukrayna savaşına rağmen Moskova ile enerji ve savunma alanında işbirliğini sürdürüyor. S-400’ün yanı sıra, nükleer santral projeleri ve Rus turizmi, Türkiye’yi NATO içinde bir “istisna” haline getiriyor.
İkinci olarak, Türkiye’nin Hamas’a verdiği diplomatik destek —Hamas liderlerinin İstanbul’da ağırlanması ve siyasi kanadına lojistik yardım— ABD ve İsrail’i rahatsız ediyor. Analistler, F-35 gibi hassas teknolojilere sahip bir ülkenin, terör listesindeki bir örgütle bu denli yakın ilişkisinin kabul edilemez olduğunu vurguluyor.
Üçüncü tehdit ise Çin. Türkiye, Çin yapımı insansız hava araçları (İHA) ve füze sistemlerine ilgi duyuyor. Hava savunma sistemi ihalesinde Çin’in öne çıkması, Washington’da Türkiye’nin NATO’daki sadakatinin sorgulanmasına neden oluyor. Çin'le artan ticaret ve teknoloji transferi, F-35’in kritik sistemlerinin risk altına girebileceği endişesini artırıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar: Yunanistan ve Kıbrıs faktörü
Türkiye’nin F-35’e dönüşü, bölgesel dengeleri de sarsabilir. Yunanistan, 2024’te F-35 alımına onay alarak Türkiye karşısında hava üstünlüğü kurmayı hedefliyor. Eğer Ankara da aynı uçağa sahip olursa, Ege ve Doğu Akdeniz’deki güç dengesi yeniden şekillenir. Kıbrıs sorunu ve Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon keşifleri gibi konularda zaten gergin olan Atina-Ankara hattı, bu gelişmeyle daha da karmaşıklaşabilir. Öte yandan, ABD’nin Türkiye’yi tekrar programa alması, İsrail ve Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölgedeki müttefikler arasında güven sorununa yol açabilir. İsrail, Türkiye’nin F-35’e sahip olmasının kendi güvenliğini tehdit edebileceğini daha önce dile getirmişti.
Küresel boyutta ise, bu karar NATO’nun iç birliğini test edecek. Bazı Avrupalı müttefikler, Türkiye’nin ittifaka bağlılığının sorgulanabilir olduğu bir noktada böyle bir adımın atılmasının yanlış sinyal vereceğini düşünüyor. Rusya ise, Türkiye’nin F-35’e kavuşmasını kendi güvenliği açısından bir tehdit olarak görecek; ancak Ankara’nın Moskova ile iyi ilişkilerini koruma çabası, bu tehdidi yumuşatabilir. Sonuç olarak, Türkiye’nin F-35’e dönüşü sadece bir silah anlaşması değil, aynı zamanda jeopolitik bir tercih meselesi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin dış politikasında kritik bir kavşak noktasına işaret ediyor. F-35’e dönüş, ABD ile ilişkileri onarma ve savunma sanayisinde dışa bağımlılığı azaltma vaadi taşısa da, Rusya ile kurulan hassas dengenin bozulması riskini beraberinde getiriyor. Ankara, S-400’leri elden çıkarmayı reddederken, Washington’un bu konuda esneklik göstermesi beklenmiyor. Ayrıca, Türkiye’nin Hamas ve Çin ile ilişkileri, Batı’da “güvenilmez müttefik” algısını pekiştiriyor. Kısa vadede, F-35 programına dönüş olası görünmese de, Türkiye’nin alternatif arayışları —KAAN gibi yerli projeler— hız kazanacak. Bu durum, Türk savunma sanayisinin bağımsızlık hedefi ile mevcut jeopolitik kısıtlar arasındaki gerilimi ortaya koyuyor.
