Rusya, Ukrayna’nın Karadeniz’deki Novorossiysk limanına düzenlediği büyük ölçekli insansız hava aracı (İHA) saldırısının ardından global gıda piyasasında “kaos” yaşanabileceği uyarısında bulundu. Saldırıda, Rusya’nın en büyük üç tahıl terminali ciddi hasar alarak faaliyetlerini durdurdu. Novorossiysk’ten tahıl sevkiyatı, terminal altyapısındaki ağır hasar nedeniyle şu anda imkânsız hale geldi. Bu gelişme, Karadeniz tahıl koridoru anlaşmasının geleceğini yeniden tartışmaya açarken, küresel gıda fiyatları üzerinde de baskı oluşturuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Ukrayna’nın gece saatlerinde gerçekleştirdiği saldırı, Rusya’nın güneyindeki Krasnodar Bölgesi’nde yer alan Novorossiysk limanını hedef aldı. Liman, Rusya’nın tahıl ihracatında kritik bir öneme sahip. Üç büyük tahıl terminalinin yanı sıra, limanın genel altyapısında da ciddi hasar oluştu. Saldırıda kullanılan İHA’ların sayısı ve türü hakkında henüz resmi bir açıklama yapılmazken, Rusya Savunma Bakanlığı, hava savunma sistemlerinin büyük bir kısmını imha ettiğini ancak bazılarının hedefe ulaştığını bildirdi.
Bu saldırı, Ukrayna’nın Rusya’nın tahıl altyapısına yönelik artan saldırılarının en son örneği. Kiev yönetimi, Rusya’nın tahıl anlaşmasını kendi lehine kullandığını ve Ukrayna tahılının dünya pazarlarına ulaşmasını engellediğini savunuyor. Ukrayna Genelkurmayı, bu saldırıların Rusya’nın ekonomik kaynaklarını hedef aldığını ve savaşın sürdürülebilirliğini zayıflatmayı amaçladığını belirtiyor.
Novorossiysk limanı, Rusya’nın tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 20’sini karşılıyor. Bu nedenle, terminallerin kapalı olması, Rusya’nın küresel piyasalara tahıl arzını ciddi şekilde kısıtlayabilir. Rusya Tarım Bakanlığı, hasarın tespiti ve onarım çalışmalarının başladığını duyurdu ancak sürecin ne kadar süreceği belirsiz.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu saldırı, Temmuz 2022’de imzalanan ve Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ortasında küresel tahıl tedarikini güvence altına almayı hedefleyen Karadeniz Tahıl Girişimi’ni (Black Sea Grain Initiative) yeniden gündeme taşıdı. Anlaşma, Rusya’nın Temmuz 2023’te anlaşmadan çekilmesiyle fiilen sona ermişti. O zamandan beri Ukrayna, kendi tahılını ihraç edebilmek için Karadeniz’de “insani koridor” olarak adlandırılan alternatif rotalar oluşturmuştu. Ancak Rusya, bu koridorları engellemek için limanlara ve tahıl depolama tesislerine saldırılar düzenliyor.
Uzmanlar, Novorossiysk’e yönelik bu saldırının, çatışmanın yalnızca cephe hattıyla sınırlı kalmadığını, ekonomik ve lojistik altyapının da hedef alındığını gösterdiğini ifade ediyor. Küresel gıda piyasaları, bu durumdan doğrudan etkilenme riski taşıyor. Özellikle tahıl ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler, fiyat artışları ve arz kısıtları nedeniyle gıda güvenliği tehdidiyle karşı karşıya kalabilir.
Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, saldırının sivil altyapıya yönelik bir terör eylemi olduğu belirtilerek, “Bu eylemin sonuçları küresel gıda piyasalarında kaosa yol açabilir” denildi. Rusya, ayrıca bu saldırının ardından Karadeniz’de güvenlik riskinin arttığını ve ticari gemi geçişlerinin tehlikede olduğunu öne sürdü.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Karadeniz’in iki yakasındaki bu gerginlik, Türkiye’nin arabulucu rolünü yeniden ön plana çıkarıyor. Türkiye, daha önce tahıl anlaşmasında kolaylaştırıcı olmuş; Rusya’nın anlaşmadan çekilmesi sonrası da iki ülkeyi yeniden masaya oturtmayı denemişti. Novorossiysk saldırısı, Karadeniz’de ticaretin güvenliğini tehdit ederek Türk boğazlarından geçen tahıl sevkiyatını dolaylı etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, enerji ve gıda maliyetleri üzerinden oluşacak küresel fiyat artışlarından ekonomik olarak etkilenebileceği için bu çatışmanın sona ermesi Ankara’nın öncelikleri arasında yer alıyor. Türkiye’nin, tahıl koridorunun yeniden işlerlik kazanması için diplomatik girişimlerini artırması beklenebilir.
