Rusya, Ermenistan'ın Avrupa Birliği ile artan bağları nedeniyle Erivan'daki büyükelçisini geri çağırdı. Bu beklenmedik hamle, iki ülke arasında son dönemde tırmanan gerginliğin en somut göstergesi olarak değerlendiriliyor. Karar, Ermenistan parlamentosunda AB'ye üyelik sürecini başlatma oylaması öncesinde geldi. Rusya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, büyükelçi Sergey Kopirkin'in istişareler için Moskova'ya çağrıldığı ve bu kararın 'Ermenistan'ın Rusya'nın güvenlik endişelerini dikkate almayan adımları' nedeniyle alındığı belirtildi.
Gelişmenin Arka Planı
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, son yıllarda Rusya öncülüğündeki Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü'nden (KGAÖ) uzaklaşarak Batı ile ilişkilerini güçlendirme yolunda adımlar atıyor. Erivan, Dağlık Karabağ sorununda KGAÖ ve Rusya'nın yeterli desteği sağlamadığını düşünüyor. Özellikle 2023'te Azerbaycan'ın Karabağ'da başlattığı askeri operasyon sonrası Paşinyan hükümetinin Rusya'ya yönelik eleştirileri arttı.
Ermenistan parlamentosunun önümüzdeki hafta AB'ye üyelik başvurusu yapılmasını öngören bir karar tasarısını oylaması bekleniyor. Tasarının iktidar çoğunluğu tarafından onaylanmasına kesin gözüyle bakılıyor. Rusya ise bu adımı 'hasmane bir eylem' olarak nitelendiriyor ve Ermenistan'ın Avrasya Ekonomik Birliği gibi Moskova liderliğindeki oluşumlardaki üyeliğini tehlikeye atacağı uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Rusya'nın Ermenistan'a yönelik bu hamlesi, Kafkasya'da yeniden şekillenen ittifakları ortaya koyuyor. Moskova, Erivan'ın Batı'ya yönelmesini bir 'kırmızı çizgi' olarak görüyor ve bu tür diplomatik geri çağırmalarla baskı kurmayı hedefliyor. Uzmanlar, Rusya'nın bu adımının Ermenistan'ı KGAÖ'den çıkarmakla tehdit etme öncesi bir uyarı olduğu yorumunu yapıyor.
Öte yandan, AB ve ABD, Ermenistan'ın demokratik reformlarını ve Batı'yla entegrasyon çabalarını memnuniyetle karşılıyor. Ancak Batılı diplomatlar, Rusya'nın bölgedeki askeri varlığı (Gyumri'deki 102. Rus Üssü) ve enerji bağımlılığı gibi faktörler nedeniyle Erivan'ın Moskova'dan hızlı bir kopuş yaşayamayacağının farkında.
Gelişme, aynı zamanda Türkiye-Ermenistan normalleşme sürecini de dolaylı olarak etkileyebilir. Erivan'ın Batı'ya yönelmesi, Ankara'nın Bakü ile koordineli hareket etme ihtiyacını artırabilir. Moskova ise bu süreçte Türkiye'yi Kafkasya'da denge unsuru olarak kullanmayı sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya-Ermenistan gerilimi, Türkiye için hem fırsat hem risk barındırıyor. Erivan'ın Batı'ya yönelmesi, Türkiye-Ermenistan normalleşmesini hızlandırabilir ve Ankara'nın bölgede daha bağımsız bir oyuncu olmasını sağlayabilir. Ancak Türkiye, Azerbaycan'ın hassasiyetlerini de gözetmek zorunda. Ayrıca, Rusya'nın Güney Kafkasya'da zayıflaması, Ankara'nın Karabağ sonrası kazandığı diplomatik ağırlığı artırabilir. Öte yandan, kontrolsüz bir güç boşluğu Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını da tehdit edebilir. Ankara'nın bu süreçte hem Moskova hem de Erivan ile dengeli bir diplomasi yürütmesi bekleniyor.
