Rusya, 8 Temmuz itibarıyla dizel ihracatına geçici bir yasak getirdi. Kremlin, bu adımı Ukrayna'nın insansız hava araçları (İHA) ile düzenlediği hedefli saldırılar sonrası iç piyasada oluşan arz sıkıntısı ve fiyat artışlarına karşı bir önlem olarak açıkladı. Özellikle bazı bölgelerde dizel fiyatlarının hızla yükselmesi ve yakıt bulmakta zorluk çekilmesi, Moskova yönetimini harekete geçirdi. Yasak, Rusya'nın enerji sektöründe son dönemde yaşanan en önemli krizlerden birine işaret ediyor.
Ukrayna saldırıları ve arz krizi
Ukrayna ordusu, son haftalarda Rusya'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Özellikle güney ve orta Rusya'daki petrol rafinerilerine düzenlenen İHA baskınları, birçok tesisin üretimini kısmen veya tamamen durdurmasına yol açtı. Rusya Enerji Bakanlığı'na göre, bu saldırılar sonucu ülkenin dizel üretim kapasitesinin yaklaşık %15'i devre dışı kaldı. Arz daralması, iç piyasada litre başına fiyatların yüzde 10 ila 15 oranında artmasına neden oldu. Özellikle tarım sektöründe kullanılan dizel yakıtın kıtlaşması, hasat mevsimi öncesinde çiftçileri endişelendirdi. Hükümet, ihracat yasağının yanı sıra rafinerilere öncelikle iç piyasaya tedarik yapma zorunluluğu getirdi. Ayrıca, stokların belirli bir seviyenin altına düşmemesi için düzenlemeler yapıldı. Uzmanlar, yasağın ne kadar süreceğinin belirsiz olduğunu ve Ukrayna saldırılarının devam etmesi halinde daha kapsamlı önlemler alınabileceğini belirtiyor.
Küresel enerji piyasalarına etkisi
Rusya, dünyanın en büyük dizel ihracatçılarından biri konumunda. Avrupa Birliği'nin Rus petrol ürünlerine ambargo uyguladığı Şubat 2023'ten bu yana, Rus dizelinin ana alıcıları Türkiye, Brezilya, Suudi Arabistan ve bazı Afrika ülkeleri oldu. İhracat yasağı haberi, küresel piyasalarda dizel fiyatlarının varil başına 2-3 dolar yükselmesine yol açtı. Analistler, özellikle gelişmekte olan ülkelerin bu durumdan olumsuz etkileneceğini öngörüyor. Öte yandan, Rusya'nın arz kesintisi, ABD ve Suudi Arabistan gibi diğer büyük üreticilerin üretimlerini artırmasına neden olabilir. Ancak OPEC+'ın mevcut kısıtlamaları ve bazı ülkelerdeki kapasite sorunları, kısa vadede arz artışını sınırlayabilir. Rusya'nın bu hamlesi, aynı zamanda savaşın enerji güvenliği üzerindeki etkilerini bir kez daha gözler önüne serdi. Ukrayna'nın Rusya'nın enerji altyapısını hedef alması, sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik bir savaş stratejisi olarak da değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya'dan en çok dizel ithal eden ülkelerden biri. 2023 yılında Türkiye'nin Rusya'dan yaptığı dizel ithalatı, toplam ithalatının yaklaşık %40'ını oluşturdu. Rusya'nın ihracat yasağı, Türkiye'de akaryakıt fiyatlarını kısa vadede artırabilir ve alternatif tedarik kaynakları arayışını hızlandırabilir. Ekonomik krizle mücadele eden Türkiye için bu durum, enflasyon üzerinde yukarı yönlü bir baskı oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye-Rusya enerji ilişkilerinde bu tür arz kesintileri, Ankara'nın Moskova'ya olan bağımlılığını sorgulamasına yol açabilir. Orta vadede Türkiye'nin kendi rafineri kapasitesini artırma veya Irak gibi alternatif kaynaklardan tedarik sağlama çabaları hız kazanabilir.
