Rusya'nın, Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırılarının ardından çoğu dizel ihracatına getirdiği yasağı Eylül ayının sonundan sonra da uzatması bekleniyor. Konuya yakın kaynaklara göre, hükümet içi değerlendirmeler tamamlandı ve yasağın süresiz veya belirsiz bir süre için uzatılması planlanıyor. Karar, Moskova'nın iç piyasada akaryakıt arzını güvence altına alma çabası olarak yorumlanıyor. Dizel ihracatı, Rusya'nın en önemli döviz getirisi kalemlerinden biri olarak biliniyor.
Yasağın Arka Planı ve Ukrayna Saldırıları
Rusya, ilk olarak 21 Eylül 2023'te benzin ve dizel ihracatına geçici yasak getirmişti. Ekim ayında dizel ihracatına yönelik kısıtlamalar kısmen gevşetilmiş, ancak bazı limanlar üzerinden yapılan sevkiyatlar için izin sistemi getirilmişti. Şubat 2024'te ise yasak yeniden sıkılaştırıldı. Ukrayna, son aylarda Rus rafinerilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdı. Bu saldırılar, Rusya'nın ham petrol işleme kapasitesinin önemli bir bölümünü devre dışı bıraktı. Özellikle Ryazan, Volgograd ve Novoshakhtinsk rafinerileri hedef alındı. Saldırılar sonucu Rusya'da benzin ve dizel üretimi düştü, iç piyasada fiyatlar yükseldi.
Rus hükümeti, iç piyasada arz sıkıntısını önlemek için ihracat kısıtlamalarını sürdürme kararı aldı. Kaynaklara göre, yasak tüm dizel ihracatını kapsayacak, ancak bazı istisnalar olabilecek. Örneğin, uluslararası taahhütler kapsamındaki sevkiyatlar veya transit geçişler muaf tutulabilir. Rusya, aynı zamanda Avrasya Ekonomik Birliği ülkelerine yönelik ihracatı sürdürebilir.
Uzmanlar, yasağın Rusya'nın bütçesi üzerinde olumsuz etkileri olacağını belirtiyor. Dizel ihracatı, Rusya'nın toplam petrol ürünleri ihracatının yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. Yasağın uzaması, Rusya'nın döviz gelirlerinde aylık 1-1,5 milyar dolar kayba yol açabilir. Ancak Moskova, iç istikrarı ve askeri ihtiyaçları önceliklendiriyor.
Küresel Piyasalara ve Bölgeye Etkileri
Rus dizel ihracatındaki kesinti, küresel dizel piyasasında arz endişelerini artırıyor. Avrupa, Rus dizeline bağımlılığını büyük ölçüde azaltmış olsa da, küresel piyasalardaki sıkışma fiyatları yukarı çekebilir. Asya ve Afrika ülkeleri, Rus dizelinin alternatif kaynaklara yönelmesiyle daha yüksek maliyetlerle karşılaşabilir. Türkiye, Rusya'dan önemli miktarda dizel ithal ediyor. 2023'te Türkiye'nin dizel ithalatının yaklaşık yüzde 30'u Rusya'dan yapıldı. Yasağın uzaması, Türkiye'nin akaryakıt tedarikinde zorluklara ve fiyat artışlarına neden olabilir.
Öte yandan, Orta Doğu rafinerileri ve Hindistan, artan talebi karşılamak için üretimlerini artırabilir. Suudi Arabistan ve BAE, dizel ihracatını yükseltebilir. Ancak küresel arz-talep dengesi, Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları ve OPEC+ kararları gibi faktörlere bağlı.
Rusya'nın kararı, Batı yaptırımlarının dolaylı etkilerini de gözler önüne seriyor. Ukrayna saldırıları, Rusya'nın enerji altyapısını hedef alarak savaşın ekonomik boyutunu derinleştiriyor. Moskova, ihracat yasaklarıyla iç piyasayı korumaya çalışırken, küresel enerji güvenliği de bundan etkileniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Rus dizel yasağından doğrudan etkilenebilir. Rusya, Türkiye'nin en büyük dizel tedarikçilerinden biri konumunda. Yasağın uzaması, Türkiye'nin alternatif kaynaklara yönelmesini ve ithalat maliyetlerinin artmasını beraberinde getirebilir. Bu durum, akaryakıt fiyatları üzerinden enflasyona yansıyabilir. Ayrıca Türkiye, Rusya ile enerji ticaretini dengelemek ve Batı yaptırımlarına uyum sağlamak arasında hassas bir politika izliyor. Orta Doğu ve Hindistan'dan yapılacak ithalat, lojistik ve fiyat açısından yeni zorluklar doğurabilir. Uzun vadede Türkiye'nin enerji arz güvenliğini çeşitlendirmesi kritik önem taşıyor.
