Rusya'da Devlet Başkanlığı seçimleri yaklaşırken, yeni bir mobilizasyon dalgası korkusuyla ülkeden ayrılmak isteyenlerin sayısı hızla artıyor. Acil yurt dışına çıkış yardımı talepleri Temmuz ayından bu yana sekiz kat arttı. "Nasıl gidilir" ve "mobilizasyon" aramaları 2023 başından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Elektronik celp kayıt sistemi, belgelenen vakalara göre otomatik olarak çıkış yasağı getiriyor. Rus yetkililer henüz yeni bir geniş çaplı asker alımı duyurmadı ancak uzmanlar, seçim sonrası dönemde bunun gelebileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, özellikle genç erkekler arasında panik yaratmış durumda. Sınır kapılarında uzun kuyruklar oluşurken, komşu ülkelere (Gürcistan, Kazakistan, Ermenistan) giden uçuş biletleri tükeniyor. Rusya'dan kaçış, 2022'deki ilk mobilizasyon dalgasından bu yana en yüksek seviyede.
Seçim Öncesi Artan Baskı ve Kaçış Dalgası
Rusya'da 15-17 Mart 2024 tarihlerinde yapılacak Devlet Başkanlığı seçimleri öncesinde, Kremlin'in yeni bir asker alımı hazırlığında olduğu iddiaları giderek güçleniyor. Bağımsız Rus medyası ve insan hakları örgütlerinin aktardığı bilgilere göre, Temmuz 2023'ten bu yana yurt dışına çıkmak için acil yardım talebiyle başvuranların sayısı sekiz kat arttı. Özellikle 20-35 yaş arası erkekler, askere alınma riskine karşı ülkeyi terk etmeyi planlıyor. Google aramalarında "nasıl gidilir" ve "mobilizasyon" gibi anahtar kelimeler, 2022 sonbaharındaki ilk mobilizasyon dalgasından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Bu artış, halk arasında yeni bir seferberlik ilan edileceği yönündeki endişelerin somut bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Rus hükümeti, Nisan 2023'te elektronik celp (askerlik çağrısı) sistemini devreye soktu. Bu sistem sayesinde celp belgeleri artık elektronik ortamda tebliğ ediliyor ve askerlik şubesine gitmeyenlerin çıkış yasağı otomatik olarak uygulanıyor. Belgelenen vakalara göre, celp alan kişilerin pasaport kontrol noktalarında sınır dışı edilmesi veya uçağa alınmaması sıkça yaşanıyor. Bu durum, askerlikten kaçmak isteyenlerin ülkeden çıkışını fiilen imkânsız hale getiriyor. İnsan hakları savunucuları, sistemin keyfi uygulamalara yol açtığını ve seyahat özgürlüğünü fiilen ortadan kaldırdığını belirtiyor.
Rus yetkililer, yeni bir mobilizasyon dalgası olacağı iddialarını yalanlasa da, askeri uzmanlar ve bağımsız gözlemciler, seçim sonrası dönemde böyle bir adımın gelebileceğine işaret ediyor. Seçim öncesi halkın oy verme davranışını etkilememek için asker alımının ertelendiği, seçim sonrası ise cephedeki asker açığını kapatmak için yeni bir seferberlik ilan edilebileceği belirtiliyor. Rusya Savunma Bakanlığı, geçen yıl 300 bin yedek askerin çağrıldığı kısmi mobilizasyonun ardından, şu anda sadece gönüllü asker alımına devam ettiklerini açıklamıştı. Ancak cephe hatlarındaki kayıplar ve Ukrayna'nın karşı taarruz hazırlıkları, Moskova'yı yeni bir asker alımına zorlayabilir.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Rusya'dan kaçış dalgası, komşu ülkeler üzerinde de önemli etkiler yaratıyor. Gürcistan, Kazakistan ve Ermenistan gibi Rus vatandaşlarının vizesiz girebildiği ülkelerde, son aylarda Rus göçmen sayısı hızla artıyor. Bu ülkelerde konut fiyatları yükselirken, iş piyasasında da Rus göçmenlerin etkisi hissediliyor. Avrupa Birliği ülkeleri ise Rusya'dan gelen sığınma taleplerini daha sıkı incelemeye başladı. Özellikle Finlandiya, Estonya, Letonya ve Litvanya gibi Rusya'ya komşu AB ülkeleri, Rus erkeklerin askerlikten kaçmak için kendi topraklarını kullanmasını engellemek amacıyla sınır kontrollerini sıkılaştırdı. Bu ülkeler, Rusya'nın yeni bir mobilizasyon dalgası başlatması durumunda daha büyük bir göç dalgasıyla karşılaşabileceklerini öngörüyor.
Küresel ölçekte ise, Rusya'dan beyin göçü ve nitelikli iş gücü kaybı devam ediyor. 2022'den bu yana yüz binlerce Rus vatandaşı, başta Türkiye, Sırbistan, BAE ve Orta Asya ülkeleri olmak üzere çeşitli ülkelere yerleşti. Bu göç, Rusya'nın ekonomik ve teknolojik kapasitesini olumsuz etkilerken, ev sahibi ülkelerde de demografik ve sosyo-ekonomik değişimlere yol açıyor. Batılı ülkeler, Rusya'dan kaçan muhalifler ve gazeteciler için koruma sağlarken, Kremlin yanlısı kişilerin sızma riskine karşı da dikkatli davranıyor.
Rusya'da seçim öncesi yaşanan bu kaçış dalgası, Putin yönetiminin iç istikrarı ve toplumsal kontrolü açısından da önemli bir gösterge. Halkın yeni bir mobilizasyondan duyduğu korku, rejimin meşruiyetini ve savaşa desteğini sorgulatıyor. Seçim sonuçları ne olursa olsun, Rusya'nın karşı karşıya olduğu insan gücü açığı ve toplumsal huzursuzluk, önümüzdeki dönemde ülkenin iç ve dış politikasını şekillendirecek en önemli faktörlerden biri olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya'dan kaçanlar için önemli bir destinasyon olmaya devam ediyor. 2022'deki ilk mobilizasyon dalgasında on binlerce Rus vatandaşı Türkiye'ye gelmişti. Yeni bir dalga, özellikle büyük şehirlerde konut ve iş piyasasını etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin Rusya ile ekonomik ve enerji bağları, bu göçü yönetmede denge politikası izlemesini gerektiriyor. Ayrıca, Rusya'daki istikrarsızlık, Karadeniz ve Kafkasya'daki güvenlik dengelerini etkileyerek Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, hem Batı yaptırımlarına uyum hem de Rusya ile iş birliğini sürdürme arasında hassas bir denge kurmak durumunda.
