Uluslararası Paten Birliği (ISU), Rusya ve Belaruslu patencilerin ülkelerinin savaş nedeniyle uygulanan yarışma yasağını kaldırarak, sporculara nötr atlet statüsüyle müsabakalara katılma hakkı tanıdı. ISU Konseyi'nin aralık ayı toplantısında alınan kararla birlikte, Şubat 2022'de Ukrayna'nın işgalinin ardından yürürlüğe giren yasak sona erdi. Yeni düzenleme uyarınca Rus ve Belaruslu patenciler, takım sporlarına katılamayacak, milli sembollerini kullanamayacak ve ülkelerinin marşını dinletemeyecek. Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin (IOC) nötr sporcu kriterlerine uygun hareket eden ISU, bu kararla birlikte spor dünyasında tartışmalara yol açan bir adım attı.
Yasağın kaldırılması ve arka planı
2022'nin Şubat ayında Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik askeri müdahalesi, uluslararası spor kuruluşlarının Rus ve Belaruslu sporculara yönelik yaptırım kararlarını tetiklemişti. ISU, 1 Mart 2022'de bu ülkelerin patencilerini tüm etkinliklerden men etti. Karar, artistik patinaj, sürat pateni ve kısa pist sürat pateni gibi branşları kapsıyordu. Ancak geçen iki yılın ardından ISU, siyasi konjonktürün değiştiği gerekçesiyle yasağı kaldırmaya karar verdi. ISU Başkanı Jan Dijkema, kararın sporun evrenselliği ve ayrımcılık ilkeleri doğrultusunda alındığını belirtti. Dijkema, "Sporun politikaya alet edilmemesi gerektiğine inanıyoruz, ancak her sporcunun bireysel haklarına saygı duyuyoruz" ifadelerini kullandı.
Yeni statü, Rusya ve Belarus'ın Ukrayna'ya karşı savaşı devam ederken uygulanacak. Nötr atlet statüsü almak isteyen sporcuların ISU'ya başvurması ve belirli kriterleri karşılaması gerekiyor. Sporcuların hiçbir şekilde askeri veya devlet destekli yapılarla bağlantılı olmaması, ayrıca savaşı destekleyici herhangi bir açıklamada bulunmamış olmaları şart. Ayrıca doping kontrollerinden geçmeleri ve diğer sporcularla eşit koşullarda yarışmaları sağlanacak. Ukrayna Paten Federasyonu ise karara tepki göstererek, "Bu karar, Ukrayna halkının yaşadığı acıları görmezden geliyor" açıklamasında bulundu.
Küresel boyut ve olası etkiler
Uluslararası spor camiası, Rus ve Belaruslu sporcuların dönüşü konusunda ikiye bölünmüş durumda. IOC, 2023'te yayımladığı kılavuzda, Rus ve Belaruslu sporcuların nötr atlet statüsüyle Olimpiyat oyunlarına katılabileceğini duyurmuş, ancak bunun her spor federasyonunun kendi inisiyatifine bırakıldığını açıklamıştı. ISU'nun kararı, diğer federasyonlar için de emsal teşkil edebilir. Öte yandan Ukrayna ve bazı Avrupa ülkeleri, Rus sporcuların yarışmasına izin verilmesinin savaşı normalleştireceği gerekçesiyle karşı çıkıyor. Polonya ve Baltık ülkeleri, Rus sporculara karşı boykot çağrıları yaparken, ABD Olimpiyat Komitesi ise kararı desteklediğini ancak sıkı kontrollerin yapılması gerektiğini belirtti.
Kararın alınmasında, 2026 Milano Olimpiyatları öncesi Rus patencilerin geri dönüşünün seyirci ve medya ilgisini artıracağı yorumları yapılıyor. Artistik patinajda Rus sporcuların dünya sıralamasındaki üstünlüğü, ISU'nun bu kararı ekonomik ve sportif nedenlerle aldığı yönünde spekülasyonlara yol açtı. Ancak ISU, yalnızca sporcuların haklarını gözettiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna savaşında arabulucu rolü üstlenirken, Rus ve Belaruslu sporcuların uluslararası müsabakalara dönüşü, spor diplomasisi açısından dikkatle izleniyor. Türkiye'nin kendi sporcularına yönelik doğrudan bir etkisi olmasa da, bölgesel gerginliklerin spor yoluyla hafifletilmesi Türkiye'nin diplomatik çabalarıyla uyumlu görülebilir. Ayrıca Türkiye Paten Federasyonu, uluslararası arenada nötr sporcularla yarışma konusunda ISU düzenlemelerine uyacağını belirtmiş, ancak siyasi boyutunun olmadığını vurgulamıştır. Küresel spor siyasetindeki bu gelişmenin, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı uluslararası organizasyonlara da yansıması bekleniyor.
