İngiliz Kanalı'nda (Manş Denizi) yelken açarken bir Rus savaş gemisiyle karşılaşma ihtimaliniz düşünülenden daha yüksek. Rus Donanması'na ait savaş gemileri, düzenli olarak bu dar su geçidinden geçiyor. Peki Rus savaş gemileri neden İngiliz Kanalı'nda seyrediyor ve bu geçişler hangi uluslararası yasal düzenlemelere tabi?
Rus savaş gemilerinin Manş Denizi'ndeki varlığı
Rus savaş gemilerinin İngiliz Kanalı'ndan geçişleri, özellikle Soğuk Savaş sonrası dönemde sıkça gündeme gelmiştir. Bu geçişler, genellikle Rus Donanması'nın Kuzey Filosu'na bağlı gemilerin Akdeniz veya Karadeniz'deki görevlerine gidiş-dönüş rotasında yer alır. Manş Denizi, Baltık Denizi'nden Atlantik'e ve oradan da Akdeniz'e ulaşmak için en kısa deniz yoludur. Bu nedenle Rus savaş gemileri, uluslararası hukuk çerçevesinde bu sulardan geçiş hakkına sahiptir.
Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Rus savaş gemilerinin Kanal'dan geçişlerini rutin olarak izler. Genellikle Kraliyet Donanması'na ait fırkateynler veya devriye botları eşlik eder. Son yıllarda bu karşılaşmaların sayısı artmış, bazen iki taraf arasında yakın temaslar yaşanmıştır. Örneğin 2021'de bir Rus destroyeri, HMS Defender'ın Kırım açıklarındaki seyri sırasında uyarı ateşi açmış, bu da Manş Denizi'ndeki Rus varlığını daha da gündeme taşımıştır.
Uluslararası hukuk ve geçiş kuralları
Rus savaş gemilerinin İngiliz Kanalı'ndan geçişi, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında düzenlenir. Kanal, İngiltere ve Fransa'nın karasularından oluşsa da, uluslararası seyrüsefere açık bir boğaz statüsündedir. UNCLOS'un 37. maddesi, uluslararası seyrüsefere kullanılan boğazlarda 'geçiş rejimi' uygulanmasını öngörür. Bu rejim, yabancı gemilerin boğazdan 'sürekli ve hızlı' bir şekilde geçişine izin verir. Savaş gemileri de bu haktan yararlanabilir, ancak bazı kurallara uymak zorundadır. Örneğin, geçiş sırasında tehdit oluşturmamalı, uçuş faaliyeti yapmamalı ve telsiz dinleme gibi istihbarat toplama eylemlerinden kaçınmalıdırlar. Ayrıca, geçiş öncesinde kıyı devletine bildirim yapmaları gerekmez, ancak Birleşik Krallık genellikle önceden bilgilendirilir.
Buna karşın, Rus savaş gemilerinin zaman zaman bu kuralları ihlal ettiği iddia edilir. Örneğin, seyir halinde iken radar sistemlerini aktif tutarak elektronik dinleme yaptıkları veya belirlenen rotadan saptıkları rapor edilmiştir. Bu tür olaylar, iki ülke arasında diplomatik gerilimlere yol açar. Birleşik Krallık, Rus gemilerini caydırmak için sık sık tatbikatlar düzenler ve NATO müttefiklerini bölgeye davet eder.
Bölgesel ve küresel boyut
Rus savaş gemilerinin Manş Denizi'ndeki varlığı, sadece iki ülke arasındaki bir mesele değildir. Bu durum, NATO'nun Avrupa kanadındaki caydırıcılık politikalarını da etkilemektedir. Rusya, bu geçişlerle uluslararası sularda serbest dolaşım hakkını kullandığını vurgularken, Batılı ülkeler bunu bir güç gösterisi olarak yorumlar. Özellikle Ukrayna savaşı sonrası Rus donanmasının Karadeniz'deki varlığı azalırken, Kuzey Filosu'nun Atlantik ve Akdeniz'deki faaliyetleri artmıştır. Bu durum, İngiltere ve Fransa için güvenlik endişelerini beraberinde getirir. İngiltere, Kanal'ı 'denizaltılar için bir otoban' olarak tanımlar ve Rus denizaltılarının fiber optik kablolara zarar verme riskine dikkat çeker. Bu nedenle Kanal'ın güvenliği, NATO'nun deniz stratejisinin önemli bir parçası haline gelmiştir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Montrö Sözleşmesi ile Karadeniz'deki geçişleri düzenleyen bir ülke olarak, Manş Denizi'ndeki Rus varlığını dolaylı da olsa takip etmektedir. Rus savaş gemilerinin Akdeniz'e açılabilmesi için Türk boğazlarından geçmesi gerekir. Bu nedenle, Rusya'nın Manş Denizi'ndeki hareketliliği, aslında Karadeniz'den Akdeniz'e uzanan deniz gücü projeksiyonunun bir parçasıdır. Türkiye, Ukrayna savaşı sonrası savaş gemilerinin boğazlardan geçişini kısıtlarken, Rus donanmasının bu rotayı yoğun şekilde kullanması jeopolitik dengeleri etkilemektedir. Türkiye, Montrö'nün korunmasından yana bir tutum sergilerken, Rusya'nın alternatif yollar arayışı (Manş Denizi gibi) Ankara'nın da dikkatle izlediği bir gelişmedir.
