Rusya'nın Ukrayna'da işgal altında tuttuğu Zaporijya Nükleer Santrali'nin yönetimi, Cumartesi günü santrale elektrik sağlayan Ferrosplavnaya-1 enerji nakil hattının onarıldığını ve santralin yeniden şebekeye bağlandığını duyurdu. Güney Ukrayna'daki Avrupa'nın en büyük nükleer santrali, son günlerde yaşanan çatışmalar nedeniyle dış elektrik bağlantısını kaybetmiş ve dizel jeneratörlerle soğutma sistemlerini çalıştırmak zorunda kalmıştı. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) uzmanları, santralde durumun kritik olduğunu ancak şu an için radyasyon sızıntısı riski bulunmadığını belirtti.
Gelişmenin arka planı
Zaporijya Nükleer Santrali, Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ilk günlerinde ele geçirilmişti. O zamandan beri santral, birkaç kez tamamen dış elektrik bağlantısını kaybetti ve her seferinde soğutma sistemleri yedek jeneratörlerle çalıştırıldı. Son kesinti, 5 Haziran'da meydana gelen bir patlama sonucu Ferrosplavnaya-1 hattının hasar görmesiyle yaşandı. Rus yönetimi, Ukrayna ordusunu santral çevresinde askeri faaliyet yürütmekle suçlarken, Ukrayna ise Rus güçlerinin santrali askeri üs olarak kullandığını iddia ediyor. IAEA Başkanı Rafael Grossi, defalarca santralin askeri hedef haline gelmesinin tehlikesine dikkat çekmiş ve tarafları itidale çağırmıştı. Santralde altı reaktör bulunuyor ve şu anda sadece bir reaktör düşük güçte çalışıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Zaporijya Nükleer Santrali'nin durumu, sadece Ukrayna için değil, tüm Avrupa için bir güvenlik riski oluşturuyor. Santralde olası bir erime veya radyasyon sızıntısı, Çernobil ve Fukuşima felaketlerinden daha büyük bir nükleer krize yol açabilir. Bu nedenle uluslararası toplum, santralin askerden arındırılması ve IAEA denetimine açılması için çağrıda bulunuyor. Rusya, santrali elinde tutarak Ukrayna üzerinde bir baskı aracı olarak kullanıyor. Enerji krizi yaşayan Avrupa ülkeleri, santralin güvenliği konusunda endişeli. Öte yandan, Ukrayna'nın karşı taarruzları, santralin kontrolünün yeniden sağlanması olasılığını gündeme getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zaporijya Nükleer Santrali'ndeki gelişmeler, Türkiye'nin enerji güvenliği için de dolaylı riskler taşıyor. Türkiye, Akkuyu Nükleer Santrali gibi yeni nükleer projeler yürütürken, nükleer tesislerin savaş bölgesinde hedef alınmasının yaratacağı küresel tehdit, Türk kamuoyunda endişe yaratabilir. Ayrıca Türkiye, Karadeniz'deki mayın tehlikesi ve tahıl koridoru gibi konularda Ukrayna ile Rusya arasında arabuluculuk yaparken, nükleer santral krizi de müzakere masasında önemli bir gündem maddesi olabilir. Ancak Türkiye'nin doğrudan santrale bir müdahalesi söz konusu değil.
