ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 23 Ekim Perşembe günü Florida'nın Fort Myers kentinde yaptığı açıklamada, Küba'da değişim isteyen herkesi Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) ile işbirliği yapmaya çağırdı. Açıklama, Başkan Donald Trump'ın Washington'un İran ve diğer önceliklerin ardından Küba ile ilgileneceğini ve süreci tamamlamak üzere ABD'nin en üst düzey diplomatını göndereceğini söylemesinin hemen ardından geldi. Rubio'nun sözleri, ABD yönetiminin Havana'ya yönelik baskıyı artırma ve adadaki muhalif unsurlarla istihbarat kanalları üzerinden temas kurma niyetinin somut bir göstergesi olarak yorumlandı.
Gelişmenin arka planı: Washington'ın Küba politikasında yeni bir evre
Marco Rubio'nun açıklaması, ABD'nin Küba'ya yönelik onlarca yıldır sürdürdüğü yaptırım ve izolasyon politikasının son halkası olarak değerlendiriliyor. Rubio, Küba kökenli bir aileden gelen ve adaya karşı sert çizgisiyle bilinen bir siyasetçi. Dışişleri Bakanı olarak göreve gelmesinin ardından Latin Amerika ve özellikle Küba dosyasında daha aktif bir rol üstlenmesi bekleniyordu. Trump yönetimi, ilk döneminde Küba'ya yönelik seyahat ve ticaret kısıtlamalarını sıkılaştırmış, Obama döneminde başlatılan normalleşme adımlarını büyük ölçüde geri almıştı. Şimdi ise Rubio'nun CIA ile işbirliği çağrısı, yönetimin sadece ekonomik baskıyla yetinmeyip istihbarat temelli bir strateji izleyebileceğine işaret ediyor. Bu tür bir çağrı, ABD'nin Soğuk Savaş döneminde Latin Amerika'da uyguladığı müdahaleci politikaları akıllara getiriyor. Ancak Rubio'nun açıklaması, somut bir operasyonel plan ortaya koymaktan çok, sembolik ve psikolojik bir mesaj niteliği taşıyor. Yine de bu sözler, Havana yönetimi tarafından ABD'nin istikrarsızlaştırma girişimi olarak okunacaktır.
Bölgesel ve küresel boyut: İran sonrası sıra Küba'ya mı?
Trump'ın "İran ile ilgilendikten sonra Küba'nın icabına bakacağız" yönündeki sözleri, ABD dış politikasında bir öncelik sıralaması olduğunu gösteriyor. İran dosyası, nükleer program ve bölgesel gerilimler nedeniyle uzun süredir Washington'un gündeminde. Trump'ın bu ifadesi, İran meselesinde bir noktaya gelindiği ve sıranın Küba'ya geldiği şeklinde yorumlanabilir. Ancak bu, ABD'nin aynı anda birden fazla cephede aktif olabileceği gerçeğini değiştirmiyor. Öte yandan Rubio'nun CIA vurgusu, ABD istihbarat teşkilatının Latin Amerika'daki rolünü yeniden ön plana çıkarıyor. Soğuk Savaş döneminde CIA, Küba'ya yönelik sayısız gizli operasyon yürütmüş, Domuzlar Körfezi çıkarması gibi başarısız girişimlerin yanı sıra çok sayıda suikast planı da ortaya çıkmıştı. Bugün ise CIA'in rolü daha çok istihbarat toplama ve muhalif gruplarla temas kurma şeklinde tezahür edebilir. Bu çağrı, adadaki muhalifler için bir umut kaynağı olarak sunulurken, Havana yönetimi için ise dış müdahale ve egemenlik ihlali anlamına geliyor. Uluslararası toplumun bir kısmı, ABD'nin bu tür açıklamalarını ülke içi siyasete dönük bir hamle olarak görebilir; zira Florida, Küba kökenli seçmenlerin yoğun olduğu bir eyalet ve seçim dönemlerinde bu söylemler kritik önem taşıyor.
Küba hükümeti henüz Rubio'nun açıklamasına resmi bir yanıt vermedi. Ancak geçmişte benzer açıklamalara sert tepki gösteren Havana yönetiminin, bu kez de ABD'yi istikrarsızlaştırma çabası içinde olmakla suçlaması bekleniyor. Bölgesel olarak ise Venezuela, Nikaragua gibi sol hükümetler, ABD'nin bu hamlesini kınayabilir. Latin Amerika'da son yıllarda sol dalganın yeniden güç kazanması, Washington'ın bölgedeki etkisini sınırlayabilir. Öte yandan ABD'nin Küba'ya yönelik istihbarat temelli bir strateji izlemesi, adadaki ekonomik kriz ve halk hoşnutsuzluğuyla birleştiğinde, istikrarsızlık riskini artırabilir. Ancak somut bir CIA operasyonunun varlığı henüz doğrulanmış değil; Rubio'nun çağrısı daha çok bir niyet beyanı olarak duruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Küba'ya yönelik istihbarat temelli baskı stratejisi, Türkiye'nin dış politika öncelikleri açısından doğrudan bir tehdit oluşturmasa da, küresel istikrar ve egemenlik ilkeleri bağlamında dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, uluslararası hukukta ülkelerin iç işlerine karışmama ilkesini savunuyor ve benzer müdahaleci eğilimlere karşı tutarlı bir duruş sergiliyor. Ayrıca ABD'nin Latin Amerika'da artan istihbarat faaliyetleri, küresel güç rekabetinde yeni bir cephe açılması anlamına geliyor; bu durum Türkiye'nin çok kutuplu dış politika stratejisi ve bölgesel ortaklıkları açısından dolaylı etkiler yaratabilir. Özellikle Küba ile ticari ve diplomatik ilişkileri bulunan Türkiye'nin, adadaki istikrarsızlığın artması halinde ekonomik ve insani sonuçları göz önünde bulundurması gerekecek.
