Roma, 28 Haziran – 2023 yılında eşini kaybeden ve bir yıl sonra da kedisini toprağa veren 85 yaşındaki dul Dina Gazzella, evinde artık yalnız yaşıyor. Ancak Roma'nın bunaltıcı yaz sıcaklarında, onun gibi yalnız yaşayan birçok yaşlı için ölümcül olabilecek yalnızlık, artık akıllı teknoloji sayesinde bir nebze olsun hafifliyor. Kent yönetimi, sıcak dalgalarının giderek daha ölümcül hale geldiği bir dönemde, yaşlı vatandaşlarını korumak için yapay zeka destekli bir izleme sistemi devreye soktu.
Sıcak dalgasına karşı dijital kalkan
Sistem, evlere yerleştirilen akıllı sensörler ve bir yazılım platformundan oluşuyor. Sensörler, ev içi sıcaklık, nem oranı ve hareketliliği sürekli olarak ölçüyor. Anormal bir durum tespit edildiğinde – örneğin, sıcaklık tehlikeli seviyelere ulaştığında veya yaşlı kişi uzun süre hareket etmediğinde – sistem otomatik olarak bir uyarı gönderiyor. Bu uyarılar, belediyenin sosyal hizmetler birimine ve aile üyelerine iletiliyor. Proje, özellikle yaz aylarında sıkça görülen ve 'sessiz ölüm' olarak adlandırılan sıcak çarpması kaynaklı ölümlerin önüne geçmeyi hedefliyor.
Dina Gazzella gibi yalnız yaşayan binlerce yaşlı için bu sistem bir cankurtaran halatı işlevi görüyor. Gazzella, "Eskiden oğlum her akşam arar, sesimi duymak isterdi. Şimdi teknoloji sayesinde o da rahat, ben de rahatım" diyor. Proje kapsamında şu ana kadar 200 haneye sensör yerleştirildi ve önümüzdeki yıl bu sayının 1000'e çıkarılması planlanıyor.
İklim krizi ve kentleşme baskısı
Roma, Akdeniz ikliminin etkisiyle yaz aylarında 40 dereceyi aşan sıcaklıklara maruz kalıyor. İklim değişikliğiyle birlikte bu sıcak dalgalarının sıklığı ve şiddeti artıyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, Avrupa'da her yıl sıcaklığa bağlı ölümlerin büyük bir kısmını 65 yaş üstü bireyler oluşturuyor. Özellikle büyük şehirlerde yalnız yaşayan yaşlı nüfusun artması, bu sorunu daha da kritik hale getiriyor. Roma'nın tarihi yapısı ve dar sokakları, modern soğutma sistemlerinin kurulumunu zorlaştırırken, akıllı teknoloji çözümleri düşük maliyetli ve etkili bir alternatif sunuyor.
Benzer uygulamalar Barselona, Atina ve Lizbon gibi diğer Akdeniz şehirlerinde de deneniyor. Ancak Roma, sistemi sosyal hizmetlerle entegre ederek daha kapsamlı bir model ortaya koyuyor. Belediye yetkilileri, sistemin sadece sıcak dalgalarında değil, kış aylarında da hipotermi riskine karşı kullanılabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye de benzer iklim koşullarına ve hızla yaşlanan bir nüfusa sahip. Özellikle İstanbul, İzmir ve Antalya gibi büyük şehirlerde yalnız yaşayan yaşlı sayısı her geçen gün artıyor. Roma modeli, Türkiye'deki belediyeler için uygulanabilir bir örnek teşkil ediyor. Yerli teknoloji firmalarının geliştireceği benzer akıllı sensör sistemleri, hem sosyal belediyecilik anlayışına katkı sağlayabilir hem de sağlık sistemindeki yükü hafifletebilir. Ayrıca, iklim değişikliğine uyum stratejileri kapsamında, Türkiye'nin de bu tür projelere öncelik vermesi gerekiyor.
