Eski ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice, Çarşamba günü kaleme aldığı bir makalede, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarının, ülkede iktidarda olan rejimi "daha zayıf ve daha kafası karışık" bir hale getirdiğini öne sürdü. George W. Bush yönetiminin önemli isimlerinden olan Rice, The Wall Street Journal'da yayımlanan yazısında, Tahran yönetiminin yaşadığı bu zafiyetin, bölgedeki ABD müttefikleri için bir fırsat penceresi açtığını belirtti. Rice, uzun süredir İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda sert bir duruş sergileyen bir isim olarak biliniyor.
Gelişmenin Arka Planı: Rice'ın Analizi ve Bush Doktrini
Condoleezza Rice, George W. Bush döneminde (2005-2009) ABD Dışişleri Bakanı olarak görev yaptı ve İran'a yönelik "Bush Doktrini" olarak bilinen, önleyici saldırı ve demokrasi yayma politikasının önemli bir uygulayıcısıydı. Rice'ın son makalesi, bu dönemde şekillenen İran karşıtı duruşun bir yansıması olarak görülüyor. Rice'a göre, ABD ve İsrail'in son dönemde İran'a yönelik askeri ve siber operasyonları, rejimin iç dinamiklerini ciddi şekilde sarstı. Özellikle İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırılar ile Devrim Muhafızları'nın lojistik hatlarının hedef alınması, Tahran yönetimini hem askeri hem de siyasi olarak zor durumda bıraktı.
Rice, yazısında İran yönetiminin bu noktada iki seçeneği olduğunu savunuyor: Ya mevcut saldırgan politikalarına devam ederek daha fazla yalnızlaşacak ya da müzakere masasına oturarak taviz vermek zorunda kalacaklar. Rice'ın değerlendirmeleri, ABD'de İran konusunda şahin kanadın görüşlerini yansıtıyor. Bush yönetiminin İran politikasının mimarlarından biri olan Rice, ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasının devam etmesi gerektiğini düşünüyor. Bununla birlikte, Rice'ın bu analizi, İran'da rejimin aslında ne kadar kırılgan olduğunu göstermesi açısından dikkat çekiyor. Ancak bu yorum, İran'ın bölgesel vekil güçler aracılığıyla hâlâ aktif olduğu gerçeğini göz ardı ediyor olabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran'ın Zayıflamasının Sonuçları
Rice'ın iddiasının doğru olduğu varsayılırsa, İran rejiminin zayıflaması bölgede önemli güç dengelerini değiştirebilir. İran'ın, Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'deki nüfuzunu sürdürebilmek için ekonomik ve askeri kaynak ayırdığı biliniyor. Zayıflayan bir İran, bu ülkelerdeki vekil güçlerini finanse etme ve yönlendirme kapasitesini kaybedebilir. Bu durum, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel rakipler için bir avantaj anlamına geliyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programı konusunda batılı ülkelerle yürüttüğü müzakerelerde de eli zayıflayabilir.
Küresel ölçekte ise, İran'daki bu belirsizlik, enerji piyasalarını etkileyebilir. İran'ın petrol ihracatındaki aksamalar, küresel petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açabilir. Öte yandan, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik bu operasyonları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetimlerini de sekteye uğratmış durumda. Rice'ın yazısı, özellikle İran konusunda ABD yönetiminde yaşanan görüş ayrılıklarına rağmen şahin kanadın hâlâ etkili olduğunu gösteriyor. Ancak, askeri seçeneklerin masada olması, diplomatik çözüm arayışlarını gölgeleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da zayıflayan bir rejim, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. İran'ın bölgesel nüfuzunun azalması, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki etki alanını genişletebilir. Ancak, bu durum aynı zamanda İran'ın vekil güçlerinin kontrolsüz kalmasına ve sınır güvenliği sorunlarına yol açabilir. Ayrıca, İran'la artan gerilim, Türkiye'nin enerji ithalatında bağımlı olduğu İran doğal gazını tehlikeye atabilir. Türkiye'nin, bölgesel istikrarı korumak ve ekonomik çıkarlarını gözetmek için hem ABD hem de İran'la dengeli bir diplomasi yürütmesi gerekecek.
