İngiltere'de ilk kez gerçekleştirilen bir araştırma, regl döngüsü ile Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (ADHD) arasındaki bağlantıyı inceliyor. Araştırmacılar, kadınların regl dönemlerinde ADHD belirtilerinin şiddetlendiğine dair anekdotsal kanıtları bilimsel verilerle desteklemeyi hedefliyor. Çalışma, hormon seviyelerindeki dalgalanmaların beyin kimyasını nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyor. Özellikle östrojen ve progesteronun dopamin, serotonin ve norepinefrin gibi nörotransmitterler üzerindeki etkisi mercek altına alınıyor. Bu hormonların döngüsel değişimi, ADHD'li bireylerde odaklanma, dürtü kontrolü ve duygu düzenleme gibi temel işlevleri etkileyebiliyor.
ADHD ve Kadın Sağlığı: Eksik Kalan Parça
ADHD, uzun yıllar boyunca erkek çocuklarda daha sık teşhis edilen bir bozukluk olarak görülse de son araştırmalar kadınlarda da yaygın olduğunu ortaya koyuyor. Ancak kadınlarda belirtiler farklı şekilde ortaya çıkabiliyor: içsel huzursuzluk, odaklanma güçlüğü ve duygusal dalgalanmalar daha belirgin olabiliyor. Regl döngüsü, bu belirtileri daha da karmaşık hale getirebiliyor. Sheffield Üniversitesi'nden Dr. Karen Jones liderliğindeki ekip, çalışmaya 18-45 yaş arası ADHD tanısı konmuş 200 kadını dahil etti. Katılımcılardan bir ay boyunca günlük belirti günlüğü tutmaları ve regl döngülerinin farklı evrelerinde kan örnekleri vermeleri istendi. Amaç, hormon seviyeleri ile belirti şiddeti arasındaki korelasyonu haritalamak. Araştırma, kadınların yaklaşık %70'inin regl öncesi dönemde belirtilerinde belirgin bir artış bildirdiğini gösteriyor. Bu bulgular, ADHD tedavisinin kadınlara özel olarak uyarlanması gerektiğine işaret ediyor.
Daha önce yapılan küçük ölçekli çalışmalar da benzer sonuçlar vermişti ancak bu araştırma, büyük bir örneklem ve hormon ölçümleriyle konuyu sistematik olarak ele alan ilk çalışma olma özelliğini taşıyor. Dr. Jones, "Kadınlar yıllardır belirtilerinin döngüsel olduğunu söylüyor, ancak tıp dünyası bunu ciddiye almadı. Artık bu deneyimleri bilimsel verilerle destekleme şansımız var" diyor. Regl döngüsünde östrojen seviyesi düştüğünde dopamin aktivitesinin de azaldığı, bunun da odaklanma ve motivasyon sorunlarını artırdığı düşünülüyor. Çalışma, aynı zamanda doğum kontrol haplarının ADHD belirtileri üzerindeki etkisini de değerlendirecek.
Küresel Boyut: Kadın Sağlığı Araştırmalarında Adaletsizlik
Bu araştırma, tıp alanındaki cinsiyet eşitsizliğine de dikkat çekiyor. Yüzyıllar boyunca tıbbi araştırmalar erkek bedenine odaklandı, kadınların hormonal döngüleri çoğu zaman göz ardı edildi. ADHD'si olan kadınların yanlış teşhis alma olasılığı erkeklerden daha yüksek; kaygı bozukluğu veya depresyon tanısı alabiliyorlar. Regl döngüsüne duyarlı ADHD tedavileri geliştirmek, milyonlarca kadının yaşam kalitesini artırabilir. Dünya genelinde ADHD'li bireylerin yaklaşık %40'ını kadınlar oluşturuyor, ancak çoğu klinik çalışma erkekler üzerinde yapılmış durumda. Bu tür araştırmalar, tedavi protokollerini dönüştürme potansiyeli taşıyor. Hormonal dalgalanmaların beyin fonksiyonlarına etkisi, sadece ADHD için değil, depresyon ve bipolar bozukluk gibi diğer nörogelişimsel durumlar için de ipuçları sunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de ADHD tanısı alan kadın sayısı her geçen yıl artıyor ancak regl döngüsünün etkisine yönelik yerel bir araştırma bulunmuyor. Bu çalışma, Türk psikiyatri ve nöroloji kliniklerine kadın hastaların semptomlarını döngüsel olarak değerlendirme konusunda ışık tutabilir. Türkiye'de kadın sağlığı hizmetlerine erişim ve farkındalık henüz istenen düzeyde değil; bu tür uluslararası çalışmalar, Türk doktorların tedavi protokollerini güncellemesine yardımcı olabilir. Ayrıca, Türkiye'de ADHD ilaçlarının kullanımıyla ilgili toplumsal damgalama ve reçeteleme kısıtlamaları, kadın hastaların tedaviye erişimini zorlaştırıyor. Bu çalışma sayesinde hormonal temelli tedavi yaklaşımları geliştirilebilir ve Türkiye'de de uygulanabilir.
