Avustralya'nın Queensland eyaletinde bir mahkeme, eyalet hükümetinin 17 yaşındaki çocukları özel tuvalet ve duş imkanı olmayan yetişkin nezarethanelerinde alıkoymasını yasa dışı buldu. Queensland Sivil ve İdari Mahkemesi (QCAT), eyaletin Cairns kentindeki bir nezarethanede 2022 yılında yaşanan olayda, 17 yaşındaki bir gencin 13 saat boyunca hücrede tutulduğunu ve bu süreçte tuvalet ihtiyacını plastik bir şişeye yapmak zorunda kaldığını tespit etti. Mahkeme, eyaletin Çocuk Adaleti Yasası'nı ihlal ettiğine hükmederek, başsavcılığın resmi olarak özür dilemesini emretti. Karar, Avustralya'da çocuk adaleti sistemine ilişkin endişeleri yeniden gündeme getirdi.
Olayın detayları ve hukuki süreç
Mahkeme kayıtlarına göre, olay 2022 yılında Cairns Polis Merkezi'ndeki nezarethanede meydana geldi. O dönem 17 yaşında olan bir erkek çocuk, hırsızlık suçlamasıyla gözaltına alındıktan sonra yetişkin bölümünde bir hücreye konuldu. Genç, hücrede özel tuvalet veya duş olmadığı için tuvalet ihtiyacını ancak kendisine verilen plastik bir şişeye yapabildi. Ayrıca, hücredeki temel hijyen koşullarının yetersiz olduğu belirtildi. Çocuğun avukatları, bu durumun Queensland Çocuk Adaleti Yasası'nın 276. maddesine aykırı olduğunu savundu. QCAT Yargıcı Richard Oliver, kararında "Devlet, çocukları koruma yükümlülüğünü ağır bir şekilde ihlal etmiştir" ifadelerini kullandı. Mahkeme, eyaletin çocuğa ve ailesine resmi özür sunmasını, ayrıca benzer olayların tekrarlanmaması için politika değişikliğine gitmesini emretti.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Bu dava, Avustralya genelinde çocuk adaleti sistemindeki sorunlara ışık tuttu. Uzmanlar, özellikle kırsal ve uzak bölgelerde çocuklar için uygun gözaltı tesislerinin bulunmadığını belirtiyor. Avustralya Çocuk Hakları Komiserliği, 2023 raporunda ülke genelinde çocukların yetişkinlerle aynı koşullarda tutulduğu birçok örneğe dikkat çekmişti. Benzer durumlar, ABD, Kanada ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde de insan hakları örgütleri tarafından eleştirilmektedir. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, devletlerin çocuklar için ayrı ve yaşa uygun gözaltı merkezleri kurmasını tavsiye etmektedir. Queensland hükümeti, kararın ardından çocuk adaleti reformlarını hızlandıracağını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Queensland'deki bu karar, Türkiye'de de çocuk adaleti sistemine ilişkin tartışmaları hatırlatmaktadır. Türkiye, çocuk mahkemeleri ve çocuk ceza infaz kurumları konusunda belirli bir altyapıya sahip olsa da, özellikle gözaltı süreçlerinde çocuk haklarının ihlal edildiği yönünde ulusal ve uluslararası raporlar bulunmaktadır. Bu karar, Türkiye'nin çocuk adaleti standartlarını gözden geçirmesi ve BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne uygun düzenlemeler yapması açısından bir uyarı niteliği taşımaktadır. Ayrıca, Avustralya gibi gelişmiş bir ülkede bile yaşanan bu ihlaller, çocuk adaletinin evrensel bir sorun olduğunu göstermektedir.
