Washington, Quadrilateral Security Dialogue (Quad) olarak bilinen dörtlü güvenlik diyaloğunun iki yıldan uzun bir aradan sonra ilk liderler zirvesini düzenleyeceğini doğruladı. Aynı gün Filipinler'in ABD Büyükelçisi, Manila'da yapılacak ASEAN toplantısı öncesinde Filipinler, Japonya, Avustralya ve ABD'den oluşan gayriresmî "Squad" bloğunun olası toplantılarına işaret etti. Açıklamalar, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında beklenen zirve öncesinde bölgesel dengelerin yeniden şekillendiği bir döneme denk geldi.
Quad zirvesi ve Asya-Pasifik'te güvenlik mimarisi
Quad, ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya'nın oluşturduğu ve ilk kez 2007'de Japonya'nın öncülüğünde bir araya gelen bir diyalog mekanizması. Uzun süre düşük profilli bir forum olarak kalan yapı, 2017'den itibaren Çin'in Hint-Pasifik'te artan askerî ve ekonomik etkisine yanıt olarak yeniden canlandırıldı. 2021'de ilk kez liderler düzeyinde toplanan Quad, Kovid-19 aşıları, kritik teknolojiler, deniz güvenliği ve altyapı gibi alanlarda çalışma grupları kurdu.
ABD'nin zirveyi doğrulaması, grubun kurumsallaşma sürecinde yeni bir aşamaya işaret ediyor. İki yılı aşkın süredir liderler düzeyinde toplanmayan Quad'ın yeniden bir araya gelmesi, özellikle Çin'in Tayvan çevresindeki askerî tatbikatlarını yoğunlaştırdığı ve Güney Çin Denizi'nde Filipinler ile gerilimi tırmandırdığı bir dönemde diplomatik açıdan ağırlık taşıyor.
Zirvenin kesin tarihi ve ev sahibi ülke henüz netleşmedi; ancak ABD'li yetkililer toplantının Trump-Xi zirvesinden önce yapılmasının planlandığını ima etti. Bu sıralama, Washington'ın Pekin ile masaya oturmadan önce müttefikleriyle ortak tutum belirleme çabası olarak okunuyor.
'Squad' formülü ve Filipinler'in rolü
Filipinler'in ABD Büyükelçisi Jose Manuel Romualdez, Manila'da düzenlenecek ASEAN toplantısı öncesinde "Squad" olarak adlandırılan Filipinler, Japonya, Avustralya ve ABD'den oluşan grubun olası toplantılarına işaret etti. "Squad", Quad'ın Hindistan'ın yerine Filipinler'i içeren gayriresmî bir varyantı olarak görülüyor ve özellikle Güney Çin Denizi'ndeki ortak devriye ve istihbarat paylaşımı gibi konularda somut işbirliği potansiyeli taşıyor.
Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. yönetimi, Çin ile yaşanan deniz geriliminde Washington'a yakın bir çizgi izliyor. İkinci Thomas Shoal (Ayungin) ve Scarborough (Panatag) gibi ihtilaflı bölgelerde taraflar arasında sık sık çatışmalar yaşanıyor. Manila'nın ABD ile 1951 tarihli karşılıklı savunma anlaşmasına dayanarak daha fazla güvenlik garantisi arayışı, bölgesel bir ittifaklar ağının oluşmasını hızlandırdı.
Büyükelçi Romualdez'in açıklamaları, ASEAN zirvesinin jeopolitik ağırlığını da gösteriyor. Güneydoğu Asya'nın en büyük diplomatik platformu olan ASEAN, uzun süredir Çin ile denge politikası izliyor; ancak Filipinler ve Vietnam gibi üyelerin güvenlik kaygıları, örgüt içinde Çin karşıtı bir bloğun güçlenmesine yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Quad ve "Squad" gibi Hint-Pasifik odaklı yapılanmalar, küresel güç dengesinin çok kutuplu bir çizgiye kaymasını hızlandırıyor. Türkiye, son yıllarda Asya-Pasifik'e yönelik açılımını genişleterek bölge ülkeleriyle savunma sanayii ve ticaret ilişkilerini güçlendirdi. Ankara'nın Çin ile artan ekonomik bağı ve NATO içindeki konumu, bu yeni ittifak ağlarını dikkatle izlemesini gerektiriyor. ABD-Çin rekabetinin derinleşmesi, Türkiye'nin hem Batı ile hem Asya ile kurduğu dengeli diplomasi için alan açabileceği gibi, kritik teknoloji ve tedarik zinciri alanlarında yeni riskler de doğurabilir.
Bölgesel güvenlik mimarisindeki bu hareketlilik, Türkiye'nin Hint-Pasifik'ta ticari ve diplomatik varlığını artırma stratejisi açısından yakından takip edilmesi gereken bir süreç.
