Quadrilateral Security Dialogue (Quad) üyesi dört ülkenin, Çin'in Pasifik Adaları'ndaki artan ekonomik nüfuzunu dengelemek amacıyla Fiji'de bir liman inşa etme önerisi, bu girişimin ne kadar ciddiye alındığı konusunda şüpheler doğurdu. Analistlere göre, ABD, Japonya, Avustralya ve Hindistan'dan oluşan güvenlik bloğunun üyeleri arasındaki farklı politika öncelikleri, projenin tamamlanmasına yönelik taahhüdün sorgulanmasına yol açıyor. Proje, bölgede Çin'in altyapı yatırımlarına karşı bir alternatif olarak sunulsa da, geçmişteki benzer vaatlerin akıbeti göz önüne alındığında, 'bir başka boş söz' olarak nitelendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Quad'ın Fiji'de bir liman inşa etme fikri, ilk olarak Mayıs 2022'de Tokyo'da düzenlenen Quad liderler zirvesinde gündeme gelmişti. Ancak o tarihten bu yana somut bir adım atılamadı. Projenin, Fiji'nin başkenti Suva yakınlarında, stratejik bir konumda yer alması planlanıyor. Fiji, Pasifik Adaları'nın jeopolitik açıdan kilit ülkelerinden biri olarak görülüyor ve Çin, son yıllarda bu ülkeye önemli miktarda kalkınma yardımı ve altyapı yatırımı yaptı. Quad'ın liman projesi, Çin'in Pasifik'teki askeri ve ekonomik yayılmasını kontrol altına almayı amaçlayan Hint-Pasifik stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Ancak ABD'nin iç siyasi bölünmeleri, Avustralya'nın savunma harcamalarındaki artış ve Hindistan'ın enerji güvenliği gibi farklı öncelikler, projenin önündeki engeller olarak sıralanıyor.
Fiji hükümeti, projeye olumlu yaklaşmakla birlikte, finansman ve uygulama takvimi konusunda net bir açıklama yapmış değil. Ülkenin Başbakanı Sitiveni Rabuka, Çin ile ilişkileri de dengelemeye çalışırken, Quad'ın vaatlerinin somutlaşmasını bekliyor. Geçmişte, Quad ülkelerinin Pasifik bölgesinde altyapı projeleri için söz vermesine rağmen bunları hayata geçiremediği örnekler bulunuyor. Örneğin, 2021'de Biden yönetiminin başlattığı 'Build Back Better World' girişimi, Çin'in Kuşak ve Yol Projesi'ne alternatif olarak sunulmasına rağmen, bugüne kadar ciddi bir ilerleme kaydedemedi. Bu durum, Pasifik Adaları ülkelerinin Quad'ın taahhütlerine şüpheyle yaklaşmasına neden oluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Pasifik Adaları, Çin ile Batılı ülkeler arasındaki jeopolitik rekabetin giderek kızıştığı bir arena haline gelmiş durumda. Çin, 2014'ten bu yana bölgeye milyarlarca dolarlık yatırım yaparken, Pasifik Adaları Forumu üyeleriyle güvenlik ve ticaret anlaşmaları imzaladı. 2022'de Çin, Solomon Adaları ile bir güvenlik anlaşması yaparak Avustralya ve Yeni Zelanda'yı endişelendirmişti. Quad'ın Fiji liman projesi, bu rekabette Batı'nın elini güçlendirecek bir hamle olarak görülüyor. Ancak projenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsizliğini koruyor. Uzmanlar, Quad'ın bölgede sürdürülebilir bir varlık gösterebilmesi için somut altyapı projelerine imza atması gerektiğini vurguluyor.
Fiji Savunma Bakanı Pio Tikoduadua, ülkesinin egemenlik haklarına saygı gösterilmesi koşuluyla her türlü işbirliğine açık olduğunu belirtirken, Çin'in bölgedeki etkisini azaltma çabalarının sadece söylemde kalmaması gerektiğini ifade ediyor. Bu bağlamda, Quad üyesi ülkelerin farklı çıkarlarının projenin önünde bir engel oluşturduğu, ancak Çin'in artan nüfuzu karşısında birleşik bir duruş sergilemenin stratejik bir zorunluluk olduğu değerlendiriliyor. Projenin tamamlanması halinde, Fiji'nin bölgesel bir lojistik merkez haline gelmesi ve Çin'in yumuşak gücüne karşı bir denge unsuru oluşturması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Pasifik bölgesinde doğrudan bir varlığa sahip olmasa da, Quad'ın Fiji'deki liman projesi, küresel jeopolitik dengeler açısından önem taşımaktadır. Pasifik'teki bu rekabet, Çin'in etki alanını genişletme çabalarına karşı Batılı ittifakların somut adımlar atma gerekliliğini göstermektedir. Türkiye, Çin ile dengeli ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda ABD ve müttefikleriyle stratejik ortaklıklarını geliştirmektedir. Bu tür jeopolitik gelişmeler, Türkiye'nin çok yönlü dış politikasında denge arayışını etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika ve Hint-Pasifik bölgesindeki ekonomik ve diplomatik girişimleri göz önüne alındığında, Büyük Okyanus'taki altyapı projelerinin başarısı, Türkiye'nin kendi dış politika hedefleri için de bir model teşkil edebilir.
