Ellinci yıl dönümünde Soğuk Savaş tarihine damga vuran Viktor Belenko vakası yeniden gündemde. 6 Eylül 1976'da Sovyet Hava Savunma Kuvvetleri pilotu Teğmen Viktor Belenko, MiG-25P önleme uçağıyla Japonya'nın Hakodate Havaalanı'na inerek Batı'ya iltica etti. Bu olay, ABD'ye Soğuk Savaş'ın en değerli istihbarat hediyelerinden birini verdi. Şimdi Rusya'nın Ukrayna savaşıyla izolasyona sürüklendiği bir dönemde, Moskova'dan yeni bir üst düzey iltica dalgası gelip gelmeyeceği tartışılıyor.
Belenko'nun İlticası: Soğuk Savaş'ın Dönüm Noktası
Viktor Belenko, 1976'da Sovyetler Birliği'nin en gelişmiş savaş uçağı MiG-25 Foxbat ile Japonya'ya kaçtığında, Batı istihbaratı büyük bir sürprizle karşılaştı. Uçak, ABD'nin hayranlıkla izlediği ve abarttığı bir teknoloji harikası olarak görülüyordu; ancak incelemeler, MiG-25'in paslanmaz çelik gövdesi ve vakum tüplü aviyonikleriyle aslında sanıldığı kadar ileri olmadığını ortaya koydu. Yine de Belenko'nun getirdiği uçak, radar sistemleri, silah yükleri ve dokümanlar, ABD'ye Sovyet hava savunma kapasitesi hakkında eşsiz bilgiler sağladı. Belenko, ABD'ye iltica ettikten sonra CIA için danışman olarak çalıştı ve Soğuk Savaş sırasında Sovyet sistemlerinin zaaflarını analiz etti. Bu iltica, hem Sovyetler Birliği'nde moral bozukluğuna yol açtı hem de Batı'da büyük yankı uyandırdı.
Putin Rusya'sında İltica Potansiyeli
Bugün Rusya, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı yaptırımları altında ve izole bir konumda. Putin yönetimi, muhalefeti bastırıyor, medyayı kontrol ediyor ve ordu içinde de hoşnutsuzluk olduğu yönünde işaretler var. Wagner isyanı ve ardından gelen şüpheli uçak kazası, Rus elitleri arasındaki çatlakları gözler önüne serdi. Tarihçiler, Belenko gibi bir ilticanın bugün de mümkün olup olmadığını sorguluyor. Ancak günümüz koşulları 1976'dan farklı: Rus pilotların Batı'ya kaçışı daha zor; sınırlar sıkı kontrol altında, uçaklar yakından izleniyor ve olası ilticacıların aileleri tehdit edilebiliyor. Yine de her otoriter rejimde olduğu gibi, Rusya'da da rejimden kaçışlar yaşanıyor. 2022'den bu yana bazı Rus diplomatlar, istihbaratçılar ve askerler Batı'ya sığındı. Fakat bunların hiçbiri Belenko çapında bir istihbarat zaferi olmadı.
Yeni Bir Belenko Anı Neden Önemli?
ABD ve NATO için yeni bir üst düzey Rus ilticacı, özellikle de bir pilot veya istihbarat subayı, Rusya'nın Ukrayna'daki savaş kapasitesi, nükleer doktrini ve Çin ile ilişkileri hakkında kritik bilgiler sunabilir. Ayrıca Moskova'nın zayıflığını göstermesi açısından psikolojik bir darbe olur. Ancak Batı istihbaratı, Rusya'nın artık daha temkinli olduğunu ve potansiyel ilticacıların daha dikkatli davrandığını belirtiyor. Yine de Rusya'nın uzun süreli izolasyonu ve ekonomik çöküş, gelecekte yeni bir Belenko'yu kaçınılmaz kılabilir. Soğuk Savaş'ta olduğu gibi, bugün de Moskova'nın baskıcı düzeni, en iyi yetişmiş insanlarını kaybetme riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Soğuk Savaş döneminde Türkiye, Belenko'nun ilticasına coğrafi yakınlığı nedeniyle dolaylı olarak tanık oldu; o dönemde Türk istihbaratı, Sovyetler'den gelen ilticacıları yakından izledi. Bugün ise Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasında denge siyaseti güdüyor. Olası bir Rus ilticası, Ankara'nın Moskova ile olan hassas ilişkilerini zorlayabilir; zira Türkiye, Rusya'dan gelen mültecilere kapılarını açık tutarken bir yandan da NATO müttefiki olarak Batı ile işbirliği yapıyor. Böyle bir olay, Türkiye'nin istihbarat diplomasisinde yeni bir denge arayışını gerektirebilir. Ayrıca Rusya'dan kaçan üst düzey yetkililerin Türkiye üzerinden Batı'ya geçiş yapması, Ankara'nın transit ülke konumunu pekiştirebilir.
