Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna konusundaki tavizsiz tutumunu sürdürürken, ülkede dört yılı aşkın süredir devam eden savaşın ekonomik ve insani maliyeti, en sadık Putin yanlıları arasında dahi sorgulanmaya başlandı. Rus ordusu son haftalarda Ukrayna'nın doğu ve güney bölgelerindeki saldırılarını yoğunlaştırmış, özellikle Harkiv ve Donetsk bölgelerinde şiddetli çatışmalar yaşanıyor. Ancak savaşın uzaması, Rus kamuoyunda ilk kez geniş çaplı bir tartışmanın fitilini ateşlemiş durumda.
Kremlin'in savaş anlatısı çatırdıyor mu?
Rus yönetimi, Ukrayna'ya yönelik "özel askeri operasyonu" başlattığı Şubat 2022'den bu yana savaşı, Rusya'nın güvenliğini tehdit eden bir NATO genişlemesine karşı meşru müdafaa olarak sunuyor. Ancak savaşın ikinci yılında yaşanan askeri başarısızlıklar, seferberlik kararı ve Batı yaptırımlarının ağırlaşan etkileri, Kremlin'in kontrol altında tuttuğu kamuoyunda bile çatlaklara yol açtı. Bağımsız anket kuruluşu Levada Center'ın verilerine göre, Rusların savaşı destekleme oranı yüzde 70'lerden yüzde 55-60 bandına geriledi. Özellikle büyükşehirlerde ve eğitimli genç nüfus arasında savaşa karşı sessiz bir muhalefet büyüyor. Savaşın başlarında Putin'e yönelik reyting rekorları kırılırken, şimdi liderin popülaritesinde gözle görülür bir erime var. Kremlin yanlısı bazı blog yazarları ve milletvekilleri dahi, savaşın hedeflerinin net olmadığını, ekonomik kaynakların tükenmekte olduğunu ve Rusya'nın uluslararası alanda yalnızlaştığını dile getirmeye başladı.
Rusya'nın savaş harcamaları bütçenin yaklaşık üçte birine ulaşmış durumda. Savunma sanayii tam kapasite çalışırken, sivil sektör daralıyor, enflasyon yüzde 8'in üzerinde seyrediyor. Ruble, 2022'deki sert düşüşün ardından kısmen toparlansa da, enerji gelirlerindeki dalgalanma ve teknoloji ambargosu nedeniyle Rus ekonomisi kırılgan bir dengeye oturmuş durumda. Özellikle otomobil, elektronik ve ilaç gibi ithalata bağımlı sektörlerde fiyat artışları ve ürün kıtlığı yaşanıyor. Orta sınıf, savaş nedeniyle gelir kaybına uğrarken, cephede ölen askerlerin ailelerinin sayısı arttıkça, toplumsal yas duygusu da yaygınlaşıyor.
Muhalefet kıpırdanıyor, rejim sıkılaşıyor
Rusya'da muhalefet hareketi, savaşın başlamasından bu yana benzeri görülmemiş bir baskı altında. Navalny'nin ölümü, yüzlerce siyasi tutuklu, medyanın susturulması ve ifade özgürlüğünün kısıtlanması, kamuoyunda bir korku iklimi yaratmış olsa da, bazı muhalif sesler kısık da olsa duyulmaya başlandı. Geçtiğimiz haftalarda bir grup eski milletvekili ve akademisyen, savaşın durdurulması için bir mektup yayınlayarak barış çağrısı yaptı. Mektupta, Ukrayna ile müzakerelerin yeniden başlatılması ve askeri operasyonun sonlandırılması talep ediliyor. Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov ise bu tür girişimleri "anlamsız" olarak nitelendirirken, Rusya'nın hedeflerinden sapmayacağını vurguladı. Putin, geçtiğimiz günlerde yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, "Rusya'nın egemenliği ve toprak bütünlüğü konusunda hiçbir taviz söz konusu olamaz" diyerek askeri operasyonun süreceğini ilan etti.
Bölgesel boyuta bakıldığında, Rusya'nın Ukrayna savaşı sadece iki ülkeyi değil, Avrupa'nın güvenlik mimarisini, enerji dengelerini ve küresel gıda tedarik zincirlerini de etkiliyor. Avrupa Birliği, Rusya'ya yönelik yaptırımların 14. paketini hazırlarken, NATO'nun doğu kanadı güçlendiriliyor. Ukrayna'nın Batı silahlarıyla desteklenmesi, savaşın bir vekalet savaşına dönüştüğü yönündeki tartışmaları alevlendiriyor. Öte yandan, Rusya'nın Çin ve Kuzey Kore ile askeri işbirliğini derinleştirmesi, yeni bir jeopolitik bloklaşmaya işaret ediyor. Uluslararası Kriz Grubu analistlerine göre, savaşın kısa vadede sona ermesi olası görünmezken, tarafların pozisyonları arasındaki uçurum derinleşiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, savaşın başından bu yana arabulucu rolü üstlenerek hem Rusya hem de Ukrayna ile siyasi diyalog kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Putin'in tavizsiz tutumu, Türkiye'nin girişimlerinin somut sonuç vermesini zorlaştırırken, savaşın uzaması Ankara'nın iki komşusu arasındaki hassas dengeyi yönetme becerisini sınıyor. Ekonomik açıdan, savaş Türkiye'nin enerji ithalat maliyetlerini artırıyor, turizm gelirlerini ve ticaret hacmini olumsuz etkiliyor. Karadeniz Tahıl Koridoru'nun sürdürülebilirliği, Türkiye'nin gıda güvenliği ve lojistik merkez olma hedefi açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca Rusya'ya yönelik yaptırımların delinmesiyle suçlanan Türk şirketleri, ABD ve AB'nin ikincil yaptırım baskısı altında. Ankara, bu nedenle savaşın sona ermesini ve bölgesel istikrarın yeniden tesisini stratejik öncelik olarak görüyor.
