Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya saldırmasının ardından Polonya ile Ukrayna arasında oluşan güçlü dayanışma, Rus tehdidine karşı ortak duruşun en önemli sembollerinden biri haline gelmişti. Ancak bu birliktelik, Kiev'in II. Dünya Savaşı sırasında yaklaşık 100 bin Polonyalıyı öldüren Ukraynalı milliyetçi milisleri onurlandırma kararıyla sarsıldı. Polonya'da büyük tepki çeken bu hamle, iki ülke arasında uzun süredir devam eden tarihsel gerilimleri yeniden su yüzüne çıkardı.
Kanlı geçmişin gölgesinde bugünkü iş birliği
Ukrayna'nın, II. Dünya Savaşı'nda faaliyet gösteren Ukrayna İsyancı Ordusu'nun (UPA) sembollerini kullanması ve Stepan Bandera gibi tartışmalı figürleri yüceltmesi, Polonya'da sert eleştirilere yol açtı. UPA, savaş sırasında Volhinya ve Galiçya bölgelerinde Polonyalılara yönelik etnik temizlik kampanyası yürütmüş, binlerce sivilin ölümüne neden olmuştu. Polonya hükümeti, bu olayları soykırım olarak nitelendirirken, Ukrayna tarafı bu tanımlamayı reddediyor. Varşova, Kiev'in bu tarihsel figürleri onurlandırmaya devam etmesi halinde Ukrayna'nın Avrupa Birliği'ne katılım sürecini veto edebileceği sinyali verdi. Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda, yakın zamanda yaptığı açıklamada "Tarihsel gerçeklerin üzerini örtmek, gelecekteki iş birliğini zehirler" ifadelerini kullandı.
Bölgesel güvenlik üzerinde baskı
Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı devam ederken, Polonya'nın Ukrayna'ya askeri ve insani yardım konusunda en önde gelen destekçilerden biri olduğu biliniyor. Varşova, Kiev'e Leopard tankları ve Sovyet dönemi MiG-29 savaş uçakları tedarik ederek savunma kapasitesinin artırılmasına katkı sağladı. Bununla birlikte, Ukraynalı mülteciler için en büyük geçiş noktası olan Polonya, savaşın başlangıcından bu yana 3 milyondan fazla sığınmacıya ev sahipliği yaptı. Ancak tarihsel anlaşmazlıklar, özellikle Ukrayna'nın doğusundaki mezarların yeniden tahrip edilmesi ve Polonyalı kurbanların anılması konusundaki hassasiyetler nedeniyle ilişkileri giderek daha fazla geriyor. Taraflar, Rus tehlikesine karşı birleşik bir cephe görüntüsü vermeye çalışsa da, bu yara derinleştikçe NATO'nun doğu kanadındaki dayanışmanın geleceği sorgulanır hale geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Polonya-Ukrayna arasındaki bu tarihsel gerilim, Türkiye'nin Karadeniz bölgesindeki dengeleri açısından önem taşıyor. Türkiye, Rusya'ya karşı Ukrayna'ya desteğini sürdürürken aynı zamanda Varşova ile de yakın iş birliği yapıyor. Bu anlaşmazlık, NATO içindeki uyumu zayıflatabilir ve Rusya'nın bölgede nüfuz kazanmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Ukrayna'nın AB üyeliği sürecinin yavaşlaması, Türkiye'nin de üyelik müzakerelerinde karşılaştığı benzer engelleri hatırlatıyor. Ankara, iki ülke arasında arabuluculuk yaparak hem tarihsel sorunların çözümüne katkı sağlayabilir hem de bölgesel istikrarı koruyabilir.
