Planned Parenthood’un kuzeybatı bölgesinden sorumlu kuruluşu, Alaska eyaletinin tele-sağlık yoluyla kürtaj yapılmasını yasaklayan uygulamasını anayasaya aykırı bularak eyalet mahkemesinde dava açtı. Perşembe günü Alaska eyalet mahkemesinde sunulan dilekçede, Planned Parenthood Great Northwest, Hawaii, Alaska, Indiana, Kentucky (PPGNHAIK), eyaletin ilaçla kürtaj için hastanın bizzat bir sağlık kuruluşunda bulunmasını şart koşan düzenlemesinin, kadınların anayasal haklarını ihlal ettiğini savundu. Dava, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan kadınların kürtaja erişimini daha da kısıtlayan bu yasağın, sağlık hizmetlerine eşit erişim ilkesine aykırı olduğunu vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
Alaska, ABD’nin en seyrek nüfuslu eyaletlerinden biri olmasına rağmen, kürtaj yanlısı grupların yoğun mücadelesine sahne oluyor. Eyalet yasaları, 2022’de ABD Yüksek Mahkemesi’nin Roe v. Wade kararını bozmasının ardından daha da sıkılaştırıldı. Tele-sağlık yoluyla kürtaj, özellikle pandemi döneminde yaygınlaşan bir uygulama olsa da, Alaska gibi muhafazakar yönetimler bu hizmeti engellemeye çalışıyor.
PPGNHAIK’in açtığı dava, eyaletin bu yasağının federal anayasaya aykırı olduğunu ve kadınların seyahat edemediği durumlarda hayati bir sağlık hizmetini erişilemez kıldığını ileri sürüyor. Dava dilekçesinde, özellikle Alaska’nın kırsal ve yerli topluluklarında yaşayan kadınların, yüzlerce kilometre yol kat etmek zorunda kaldığı için kürtaj hizmetine ulaşamadığı belirtiliyor. Bu durumun, sağlık eşitsizliğini derinleştirdiği ifade ediliyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Alaska’daki bu dava, ABD genelinde tele-sağlık kürtaj hizmetlerine yönelik artan yasal mücadelelerin bir parçası. Roe v. Wade’in iptalinden sonra birçok eyalet, kürtajı kısıtlayan yasalar çıkarırken, tele-sağlık yöntemi bu kısıtlamaları aşmanın bir yolu olarak öne çıktı. Ancak muhafazakar eyaletler, bu yöntemi de yasaklamak için harekete geçti. Dava, üreme sağlığı hakları konusunda federal ve eyalet yasaları arasındaki gerilimi bir kez daha gündeme taşıyor. Küresel ölçekte ise, ABD’deki bu gelişmeler, diğer ülkelerdeki tele-sağlık düzenlemelerini etkileyebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, kırsal alanlarda yaşayan kadınların sağlık hizmetlerine erişimi için tele-sağlık önemli bir araç olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de kürtaj yasal olmakla birlikte, son yıllarda sağlık politikalarında üreme sağlığına erişim konusunda bazı kısıtlamalar gündeme gelmiştir. ABD’deki bu dava, kürtaj hakkının sadece yasal statüyle değil, aynı zamanda hizmete erişim yollarının (örneğin tele-sağlık) güvence altına alınmasıyla da korunabileceğini göstermektedir. Türkiye’de tele-sağlık uygulamaları pandemi döneminde yaygınlaşmış olsa da, kürtaj hizmetleri henüz bu kapsama girmemiştir. Bu gelişme, Türkiye’deki sağlık politikalarının küresel eğilimlerden etkilenme potansiyelini göstermesi açısından önemlidir. Ayrıca, kadın sağlığı hakları konusundaki uluslararası hukuki mücadelelerin, Türk kamuoyunda benzer tartışmalara zemin hazırlayabileceği değerlendirilmektedir.
