İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin bölgesel güçlerle yaşanan gerginliklere rağmen geniş çaplı bir savaş arayışında olmadığını vurguladı. Bu açıklama, özellikle İsrail'in Gazze'deki saldırıları ve Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ın öldürülmesinin ardından tansiyonun yükseldiği bir dönemde geldi. Pezeşkiyan, ülkesinin savunma ve caydırıcılık kabiliyetini korurken diplomasiye öncelik verdiğini belirtti. Uzmanlara göre bu mesaj, hem iç kamuoyuna hem de uluslararası topluma yönelik: İran, provokasyonlara misilleme yapacak ancak tam kapsamlı bir çatışmaya sürüklenmek istemiyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 30 Eylül 2024 tarihinde hükümet toplantısının ardından yaptığı açıklamada, ülkesinin savaş istemediğini ancak her türlü tehdide karşı hazırlıklı olduğunu söyledi. Bu çıkış, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a yönelik kara harekâtı başlatmasının ve bölgede tansiyonun her geçen gün artmasının gölgesinde gerçekleşti. İran'ın son dönemde İsrail'e yönelik açıklamaları, doğrudan bir çatışma riskini artırırken, Pezeşkiyan'ın bu söylemi, yönetimdeki pragmatik kanadın önceliğinin ekonominin canlandırılması olduğunu gösteriyor. Tahran yönetimi, bir yandan dini ve askeri liderlerin sert söylemlerini dengelemeye çalışırken, diğer yandan uluslararası yaptırımların etkisini azaltmak için diplomasi yollarını arıyor. Geçtiğimiz ay içinde İran'ın BM Genel Kurulu'na katılımı ve Batılı liderlerle yapılan görüşmeler, bu çabaların bir parçası olarak değerlendiriliyor. Pezeşkiyan'ın bu açıklaması, ülkedeki reformist kanadın Batı ile diyalogdan yana olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pezeşkiyan'ın "savaş istemiyoruz" mesajı, sadece bir güvence değil, aynı zamanda bölgesel dengelere yönelik bir hesaplama içeriyor. İran, vekil güçleri aracılığıyla Ortadoğu'daki etkisini sürdürürken, doğrudan bir İsrail-İran savaşı hem İran için hem de bölge ülkeleri için yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Petrol fiyatları, küresel enerji piyasası ve Körfez ülkelerinin güvenliği bu gerilimden doğrudan etkileniyor. Son yıllarda İsrail ile kapsamlı bir savaş riski, özellikle İran'ın nükleer programı konusundaki belirsizliklerle birlikte uluslararası toplumun ana gündem maddelerinden biri haline geldi. ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve arabuluculuk çabaları, gerilimin sıcak çatışmaya dönüşmesini engellemeye odaklanmış durumda. Ancak İsrail'in son dönemdeki askeri doktrini, İran'a yönelik operasyonları da kapsayacak şekilde genişletilmiş görünüyor. Bu durum, iki ülke arasındaki güç dengesini daha da kırılgan hale getiriyor. Pezeşkiyan'ın bu açıklaması, uluslararası kamuoyuna İran'ın rasyonel bir aktör olduğu mesajını verme çabası olarak okunuyor. Ancak uzmanlar, İran'ın iç siyasetindeki muhafazakâr güçlerin ve Devrim Muhafızları'nın bu söylemi ne kadar benimseyeceğinin belirsiz olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın savaş istemediğini açıklaması, Türkiye'nin Ortadoğu'da istikrar arayışları açısından olumlu bir sinyal olarak değerlendirilebilir. Türkiye, uzun süredir bölgesel çatışmaların doğrudan ekonomik ve güvenlik sonuçlarıyla karşı karşıya. İran ile arasındaki ticaret hacmi ve enerji bağımlılığı, olası bir savaştan Türkiye'nin de olumsuz etkileneceğini gösteriyor. Ayrıca, İran'daki gelişmeler göç hareketleri ve sınır güvenliği açısından da kritik önemde. Türk diplomatları, Tahran ile Moskova arasındaki iş birliğinin derinleştiği bir dönemde, İran'la dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışıyor. Pezeşkiyan'ın bu mesajı, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rollerini güçlendirebilir ve diplomatik girişimlerine alan açabilir. Ancak Türkiye'nin İsrail'le ilişkilerindeki gerilim ve İran'ın PKK'ya yönelik tutumu gibi konular, iki ülke arasındaki iş birliğini sınırlayan faktörler olarak öne çıkıyor.
