Pew Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan yeni bir ankete göre, Amerikalıların önemli bir kısmı yapay zeka (YZ) geliştirme alanında Çin'in ABD'den daha ileri olduğuna inanıyor. Ankete katılanların yüzde 36'sı Çin'in bu alanda ABD'den daha gelişmiş olduğunu belirtirken, yüzde 35'i iki ülkenin eşit durumda olduğunu, yalnızca yüzde 16'sı ise ABD'nin lider olduğunu düşünüyor. Anket, Trump yönetiminin Çinli yapay zeka şirketi DeepSeek'i ABD fikri mülkiyetini çalmakla suçladığı bir dönemde geldi.
Gelişmenin arka planı
Pew Araştırma Merkezi'nin 10-16 Şubat 2025 tarihleri arasında 5.028 ABD'li yetişkinle çevrimiçi olarak gerçekleştirdiği anket, Amerikan kamuoyunun ABD-YZ rekabetine dair algılarına ışık tutuyor. Ankete katılanların yüzde 36'sı Çin'in ABD'den daha ileri olduğunu söylerken, yüzde 35'i iki ülkenin aynı seviyede olduğunu, yüzde 16'sı ise ABD'nin önde olduğunu belirtti. Kalan yüzde 13 ise fikrini belirtmedi. Anket, özellikle Cumhuriyetçiler ve bağımsızlar arasında Çin'in daha ileri olduğu algısının daha güçlü olduğunu gösteriyor. Ancak her iki partide de ABD'nin lider olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 20'nin altında.
Trump yönetiminin DeepSeek suçlamaları
Anketin yayımlandığı dönemde, Trump yönetimi Çinli yapay zeka şirketi DeepSeek'i ABD'ye ait fikri mülkiyeti yasa dışı yollarla elde etmekle suçluyor. Beyaz Saray yetkilileri, DeepSeek'in ABD patentli teknolojileri kullanarak kendi YZ modellerini geliştirdiğini iddia ediyor. DeepSeek ise suçlamaları reddederek tüm teknolojilerinin kendi Ar-Ge çalışmalarının ürünü olduğunu savunuyor. Bu suçlamalar, ABD ile Çin arasında teknoloji alanında artan gerilimi yansıtıyor. Özellikle yarı iletken ve YZ alanındaki ihracat kısıtlamaları son yıllarda tırmanmış, ABD Çin'e gelişmiş çip ve YZ teknolojisi satışını sınırlamıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-Çin YZ rekabeti küresel ölçekte etkili oluyor. Her iki ülke de yapay zeka alanında trilyonlarca dolar yatırım yaparken, Avrupa Birliği ve diğer ülkeler bu yarışta dengeleyici rol oynamaya çalışıyor. Uzmanlar, YZ'nin askeri alanda kullanımı, ekonomik verimlilik ve veri güvenliği gibi konularda iki süper gücün rekabetinin küresel dengeleri değiştirebileceğini belirtiyor. Çin, 2030 yılına kadar dünyanın önde gelen YZ merkezi olmayı hedefliyor. ABD ise ihracat kontrolleri ve araştırma yatırımlarıyla liderliğini korumak istiyor. Anket sonuçları, Amerikan kamuoyunun bu konuda endişeli olduğunu ve Çin'in hızlı ilerlemesini fark ettiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin yapay zeka rekabeti, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Türkiye, bu iki süper güç arasında denge politikası izleyerek kendi yapay zeka ekosistemini geliştirebilir. Ancak teknoloji transferi ve fikri mülkiyet konularındaki gerilim, Türk şirketlerinin bu ülkelerle iş birliğini zorlaştırabilir. Türkiye'nin kendi milli YZ stratejisini hızla hayata geçirmesi, hem ekonomik rekabet gücü hem de savunma teknolojilerinde bağımsızlık için kritik önem taşıyor. Ayrıca, ABD'nin Çin'e uyguladığı yaptırımlar dolaylı olarak Türkiye'yi de etkileyebilir; örneğin, Türk şirketlerinin yarı iletken tedarik zincirinde darboğazlarla karşılaşması olası.
