Küresel yatırım bankası Citigroup, petrol fiyatlarının artık geçmişte olduğu gibi dünya ekonomisi için büyük bir tehdit oluşturmadığını, ancak El Niño hava olayının tarım, altyapı ve verimlilik üzerinde yaratabileceği bozulmaların yeni bir risk kaynağı olarak ortaya çıkabileceğini bildirdi. Bankanın ekonomistleri tarafından hazırlanan raporda, petrolün küresel ekonomi üzerindeki etkisinin azaldığı, buna karşılık gıda fiyatlarında yaşanabilecek ani yükselişlerin enflasyonist baskıları yeniden tetikleyebileceği vurgulandı. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin kırılgan yapıları göz önüne alındığında, bu durum dünya genelinde ekonomik istikrarı tehdit edebilir.
Petrol tehdidi azalıyor, gıda fiyatları endişesi büyüyor
Citigroup ekonomistleri, petrol fiyatlarının küresel ekonomi için artık büyük bir tehdit olmadığını belirtirken, bunun yerine El Niño kaynaklı hava olaylarının tarımsal üretimi vurabileceği uyarısında bulundu. Raporda, “Petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların ekonomik etkisi azaldı; ancak El Niño gibi iklim olaylarının tarım, altyapı ve verimlilik üzerinde yaratabileceği bozulmalar, yeni bir risk kaynağı olarak öne çıkıyor” ifadelerine yer verildi.
El Niño, Pasifik Okyanusu'ndaki deniz suyu sıcaklıklarının ortalamanın üzerine çıkmasıyla oluşan ve küresel hava modellerini etkileyen bir iklim döngüsü. Bu döngü, bazı bölgelerde kuraklık, bazı bölgelerde ise aşırı yağışlara neden olarak tarımsal üretimi doğrudan etkiliyor. Dünya Meteoroloji Örgütü, 2024 yılında El Niño koşullarının yeniden ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu açıklamıştı.
Uzmanlar, El Niño'nun özellikle buğday, mısır ve pirinç gibi temel gıda maddelerinin üretimini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Bu da küresel gıda fiyatlarında ani bir yükselişe yol açabilir. Gıda fiyatlarındaki artış, özellikle gıda ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkelerde enflasyonu tetikleyerek ekonomik istikrarı bozabilir.
Küresel ekonomi için yeni bir sınav mı?
Citigroup'un uyarısı, dünya ekonomisinin hâlâ pandemi sonrası toparlanma çabaları ve Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı enerji ve gıda krizinin etkileriyle boğuştuğu bir döneme denk geliyor. Petrol fiyatlarının jeopolitik gerilimlere rağmen görece istikrarlı seyretmesi, bankanın raporunda olumlu bir gelişme olarak değerlendirilirken, El Niño kaynaklı gıda fiyatı şoklarının bu istikrarı bozabileceği ifade ediliyor.
Rapora göre, El Niño'nun etkileri sadece tarımla sınırlı kalmayacak; aşırı hava olayları altyapıya zarar vererek üretim ve tedarik zincirlerini de aksatabilir. Özellikle Asya ve Afrika kıtalarındaki gelişmekte olan ekonomiler, bu tür doğal afetlere karşı daha savunmasız durumda. Bu ülkelerdeki verimlilik kayıpları, küresel büyüme üzerinde aşağı yönlü risk oluşturabilir.
Citigroup, merkez bankalarının bu yeni risk karşısında dikkatli olması gerektiğini vurguluyor. Gıda fiyatlarındaki olası bir sıçrama, enflasyonla mücadelede henüz zafer ilan edemeyen merkez bankaları için yeni bir zorluk anlamına geliyor. Özellikle ABD Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB) gibi büyük merkez bankalarının faiz indirim beklentileri, bu durumda ertelenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, gıda ve enerji ithalatında dışa bağımlı bir ekonomi olarak El Niño kaynaklı fiyat artışlarından doğrudan etkilenebilir. Özellikle buğday ve mısır gibi temel gıda ürünlerinde Rusya ve Ukrayna'ya olan bağımlılık, iklim kaynaklı arz şoklarını daha da kırılgan hale getiriyor. Ayrıca, Türkiye'nin tarım sektörü, kuraklık riski nedeniyle El Niño döngüsünden olumsuz etkilenebilir. Bu durum, yurt içi enflasyonu yeniden körükleyerek Merkez Bankası'nın faiz politikasını zorlaştırabilir. Türkiye, bu risklere karşı tarımsal verimliliği artırıcı yatırımlara ve alternatif tedarik rotalarına yönelmelidir.
