ABD'nin İran'a yönelik hava saldırılarını ikinci güne taşıması, küresel piyasalarda dalgalanmaya neden oldu. Petrol fiyatları yükselirken ABD borsa vadeli işlemleri geriledi. Saldırıların, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki nakliyatı tehdit etmesi endişeleri artırdı. Ham petrol vadeli işlemleri yüzde 1,5'in üzerinde değer kazanırken, Standard & Poor's 500 endeksine bağlı vadeli kontratlar yüzde 0,4 düştü. Gelişmeler, yatırımcıların jeopolitik risklere karşı duyarlılığını ortaya koyuyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, saldırılar İran'ın askeri hedeflerini vurmayı amaçlıyor. İlk saldırı dalgasının ardından Tahran'dan misilleme sinyalleri gelmişti. Pentagon, saldırıların sivil kayıpları en aza indirmek için hassas mühimmatlarla gerçekleştirildiğini belirtti. İran ise uluslararası sulardaki ticari gemilere yönelik denetimleri artırdı ve Hürmüz Boğazı'nda güvenlik önlemlerini sıkılaştırdı.
Enerji piyasaları, özellikle Körfez bölgesindeki gerilimlere karşı son derece hassas. Hürmüz Boğazı, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük petrol ihracatçılarının ürünlerini küresel pazarlara taşıdığı hayati bir geçiş noktası. Uzmanlar, boğazın tamamen kapanması durumunda petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu çatışma, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerini de etkileyebilir. Asya ve Avrupa'ya yapılan petrol sevkiyatlarının aksaması, başta Çin, Hindistan ve Güney Kore olmak üzere büyük ithalatçı ekonomileri vurabilir. Ayrıca, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları zaten iki ülke arasındaki gerilimi yüksek tutuyordu. Saldırılar, diplomatik çözüm arayışlarını zora sokarken bölgedeki diğer aktörlerin de tepkisine yol açtı. Suudi Arabistan çatışmasızlık çağrısı yaparken, Rusya ve Çin taraflara itidal tavsiyesinde bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bir kısmını ithal eden bir ülke olarak bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Petrol fiyatlarındaki artış, cari açığı ve enflasyonu tetikleyebilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir tıkanma, Türkiye'nin Irak ve Körfez ülkelerinden yaptığı ham petrol ithalatını sekteye uğratabilir. Jeopolitik olarak ise Türkiye, hem ABD hem de İran ile ilişkilerini dengelemek zorunda. Ankara, krizin diplomatik yollarla çözülmesini desteklerken, bölgesel istikrarsızlığın Suriye ve Irak'taki güvenlik dinamiklerine olumsuz yansımasından endişe duyuyor.
