ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik yeni bir Hürmüz Boğazı ablukası sinyali vermesiyle petrol fiyatları yüzde 3'ün üzerinde artış gösterdi. Trump yönetiminin İran'ın petrol ihracatını tamamen durdurmayı hedefleyen açıklamaları, küresel piyasalarda arz endişelerini tetiklerken, Brent petrolün varil fiyatı 72 doların üzerine çıktı. Financial Modeling Prep verilerine göre yükseliş, son iki haftanın en sert hamlesi olarak kayıtlara geçti. Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndan geçen hacmin yüzde 20'sine denk gelen İran petrolünün piyasadan çekilmesi durumunda, küresel enerji dengelerinin yeniden şekillenebileceği belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleri üzerindeki baskıyı artırmak amacıyla Hürmüz Boğazı'nda abluka uygulama seçeneğini masaya yatırdı. ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığını güçlendirme kararı, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi müttefiklerin de desteğini alarak petrol akışını kesme tehdidini somutlaştırdı. İran ise abluka girişimine misilleme olarak boğazı tamamen kapatmakla tehdit ediyor. Bu durum, küresel enerji piyasalarında 2019'daki tanker saldırılarından bu yana en büyük arz krizini yaratabilir. Uzmanlar, mevcut rezervlerin 30-45 günlük bir kesintiyi karşılayabileceğini ancak uzun süreli bir ablukanın fiyatları 100 dolar seviyesine taşıyabileceğini öngörüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir abluka, sadece enerji piyasalarını değil, küresel jeopolitiği de derinden etkileyecek. Çin, Hindistan ve Japonya gibi Asya ekonomileri, petrol ihtiyaçlarının büyük kısmını buradan karşıladığı için alternatif tedarik yolları arayışına girecek. Rusya ve Suudi Arabistan'ın üretim artışı potansiyeli ise krizin boyutunu sınırlayabilir. Avrupa Birliği, Trump yönetimine ihtiyatlı çağrılar yaparken, İran'ın Çin ile olan petrol ticareti, ABD yaptırımlarına rağmen devam ediyor. Bölgedeki askeri gerginlik, İsrail-Hamas çatışması ve Yemen'deki Husilerin saldırılarıyla birleşince, Ortadoğu'da yeni bir sıcak çatışma riski arttı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin enerji ithalatının büyük bölümünü oluşturan petrol ve doğal gazın önemli bir kısmı Ortadoğu'dan geliyor. Hürmüz Boğazı'ndaki abluka, Türkiye'nin enerji maliyetlerini doğrudan artıracak ve cari açık üzerinde baskı yaratacaktır. Ayrıca Türkiye, İran'dan doğal gaz ithalatı yaparken, bölgesel bir çatışma bu ticareti de sekteye uğratabilir. Ankara'nın, hem enerji güvenliğini sağlamak hem de ABD-İran geriliminde denge politikası izlemek zorunda olması, dış politikasını zorlayacak kritik bir sınavdır. Bu kriz, Türkiye'nin alternatif enerji kaynaklarına ve yerli üretime yönelme ihtiyacını bir kez daha ortaya koymaktadır.
