ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, dört aydır süren savaşı sona erdiren ve Hürmüz Boğazı'nı tanker ve yük gemilerine yeniden açan bir anlaşmaya imza attı. Bu gelişme, küresel petrol fiyatlarında sert düşüşe neden olurken, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz politikasına ilişkin belirsizlikler Wall Street'te hisse senetlerini baskılıyor. Perşembe günü işlem gören Brent petrol varil fiyatı yüzde 3'ün üzerinde değer kaybederken, ABD ham petrolü (WTI) 70 doların altına geriledi. Anlaşma, bölgedeki jeopolitik risk primini azaltarak enerji piyasalarında rahatlama sağladı.
Anlaşmanın arka planı ve piyasalara yansıması
Ocak ayından bu yana devam eden İran-ABD çatışması, Hürmüz Boğazı'nın askeri operasyonlar nedeniyle kapanmasına yol açmıştı. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu stratejik su yolu, İran'ın ABD ve müttefiklerine yönelik saldırıları sonucu mayıs ayında tamamen trafiğe kapanmıştı. Anlaşma kapsamında İran, boğazı temizleyerek güvenli geçişi sağlama taahhüdünde bulunurken, ABD ise İran'a yönelik bazı petrol yaptırımlarını askıya almayı kabul etti. Bu durum, küresel petrol arzının artacağı beklentisiyle fiyatları aşağı çekti. Ancak analistler, anlaşmanın uygulanmasının zaman alabileceği ve jeopolitik gerginliklerin tamamen sona ermediği konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Fed faktörü ve hisse senetlerindeki düşüş
Anlaşmanın petrol piyasalarında yarattığı iyimserliğe rağmen, Fed'in faiz indirimlerine yönelik beklentilerin azalması küresel hisse senetlerini olumsuz etkiledi. Fed Başkanı Jerome Powell'ın enflasyonla mücadelede temkinli duruşunu sürdüreceğini sinyallemesi, yatırımcıların risk iştahını düşürdü. Wall Street endeksleri günü yatay-negatif bir seyirle kapatırken, Asya piyasalarında da satış baskısı görüldü. Petrol fiyatlarındaki düşüş, enerji şirketlerinin hisselerini baskılarken, ulaştırma ve havacılık sektörleri ise düşük maliyetlerden fayda sağladı. Jeopolitik risklerin azalması, gelişmekte olan ülke para birimlerine de kısmen olumlu yansıdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki düşüşten olumlu etkilenecektir. Hürmüz Boğazı'nın açılması, Türkiye'nin Körfez ülkelerinden yaptığı petrol ve doğal gaz ithalatının daha güvenli ve düşük maliyetli olmasını sağlayabilir. Ayrıca, bölgedeki istikrar, Türkiye'nin enerji ticaret merkezi olma hedefine katkıda bulunabilir. Ancak anlaşmanın sürdürülebilirliği ve İran'la ilişkilerin normalleşmesi, Türkiye'nin bölgesel politikaları açısından yakından takip edilmelidir.
