Londra ve New York piyasalarında petrol fiyatları, yatırımcıların ABD ile İran arasındaki olası askeri çatışmaya ilişkin belirsizliği değerlendirmesiyle hafif geriledi. Brent ham petrolü varil başına 82 doların altına inerken, Batı Teksas Intermediate (WTI) 78 dolar seviyesinin hemen üzerinde işlem gördü. Fiyatlardaki düşüş, önceki günlerde Orta Doğu'da artan gerilim nedeniyle yaşanan yükselişin ardından kâr satışlarıyla sınırlı kaldı.
Gerilimin Arka Planı
ABD yönetimi, İran'ın nükleer programını ve bölgesel milis gruplara verdiği desteği gerekçe göstererek Tahran'a yönelik yeni yaptırımlar ve olası askeri seçenekleri tartışıyor. İran ise Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulunarak küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini oluşturan bu kritik geçiş güzergâhında istikrarı riske atabileceği sinyalini verdi. Son haftalarda Basra Körfezi'nde yaşanan tanker olayları ve karşılıklı restleşmeler, piyasalarda arz kesintisi korkusunu canlı tutuyor.
Öte yandan, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve OPEC+ cephesinden gelen açıklamalar, üretim politikalarında değişikliğe gidilmeyeceği yönünde. Suudi Arabistan ve Rusya'nın öncülük ettiği OPEC+ grubu, mevcut kesintileri sürdürme eğiliminde. Ancak ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması halinde İran petrolünün günlük 1,5 milyon varili aşan ihracatının daha da azalabileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Petrol fiyatlarındaki dalgalanma, sadece enerji piyasalarını değil, küresel enflasyon ve büyüme beklentilerini de etkiliyor. Avrupa ve Asya'daki rafineriler, ham petrol tedarikinde çeşitlendirmeye giderek ABD, Brezilya ve Guyana gibi alternatif kaynaklara yöneliyor. Çin ise İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda; yaptırımlara rağmen zaman zaman kayıt dışı sevkiyatlar yapıldığı biliniyor. Bu durum, ABD-Çin ilişkilerinde yeni bir gerilim başlığı oluşturabilir.
Analistler, jeopolitik risk priminin şu an varil başına 5-7 dolar arasında fiyatlandığını tahmin ediyor. Olası bir askeri çatışma durumunda bu primin 20 dolara kadar çıkabileceği, ancak diplomatik bir çözüm halinde hızla silinebileceği öngörülüyor. Piyasalar ayrıca, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirim takvimini ve Çin'in ekonomik teşviklerini de yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki dalgalanmalardan doğrudan etkileniyor. İran, Türkiye'nin önemli doğalgaz ve ham petrol tedarikçilerinden biri; ABD yaptırımlarının sıkılaşması, Türkiye'nin enerji ithalatında zorluklara ve maliyet artışlarına yol açabilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek bir kesinti, küresel arzı daraltarak cari açık üzerinde baskı oluşturabilir. Türkiye, enerji arz güvenliğini çeşitlendirmek için Azerbaycan, Rusya ve Doğu Akdeniz kaynaklarına yönelik adımlarını hızlandırabilir. Jeopolitik gerilimin tırmanması, bölgesel istikrarı da tehdit ederek Türkiye'nin güvenlik ve ticaret hatlarını olumsuz etkileyebilir.
